Een supercyclus van schulden

Schulden, zo wordt wel eens gezegd, zijn het "dirty little secret" van het kapitalisme. Nu, zo "little" is dat fenomeen niet meer. Jan Longeval (Bank Degroof) ziet een supercyclus van schulden opdoemen in het Westen, zo schreef hij in de weekeindekrant. Ter illustratie: zie de grafiek van de schuldenevolutie van de VS.

In de vorige post hadden we het over de geografische verschuiving van het economische zwaartepunt van de planeet. Dit komt ook nu weer terug: 

De schuldenopbouw in de oude economieën is ook een uitvloeisel van de tectonische verschuiving in de economische macht en welvaart. De oude wereld tracht zijn weglekkende welvaart bij te vullen door er te ontlenen. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) gaat er van uit dat het gewicht van Europa in het mondiale bbp, een goede maatstaf voor welvaart, zal dalen van 27 tpt 24 procent in 2014. Het gewicht van de opkomende markten zou oplopen van 25,4 naar 30,1 procent.

De Bank Credit Analyst heeft het over de Supercylcle of Debt, waarbij centrale banken "nucleair gaan" door schulden gewoonweg met nieuw geld terug te kopen, "een adrealineshot van pure inflatie."

De cyclus kan uiteenspatten als een supernova, met een Depressie tot gevolg. Tenzij er zware en langdurige inspanningen komen om de schulden af te bouwen.

Een Depressie is uiteraard dramatisch. Maar ook wanneer de overheden wél werk maken van schuldenafbouw zal hierdoor de groei worden gedrukt, en in tandem hiermee ook de winstgroei van de ondernemingen dus hun beursprestaties.

 
Niets verplicht Europese bedrijven om alleen actief te zijn in Europa - voor hetzelfde geld verleggen ze hun zwaartepunt naar de opkomende markten - maar toch blijkt dat hoe meer overheidsschulden een land torst, hoe goedkoper de beurs is (zie illustratie hierboven). 

Wat ik nog een beetje mis in veel van dit soort analyses - die erg pertinent lijken - is de invloed van de technologie. Die invloed is niet eenduidig: internettechnologie kan leiden tot het eroderen van winstmarges (bv in de financiële sector, in de media), waardoor ondernemingen meer risico gaan nemen om hun rendabiliteit kunstmatig op te drijven (meer werken met geleend geld bv, meer risicovolle activiteiten). Die risico's doen dan weer bedrijven die "too big" of "too interconnected" to fail zijn, overkop gaan waarbij de overheden schulden en risico overnemen.

Maar net zo goed kan technologie nieuwe sectoren doen ontstaan (mobiel internet) of opportuniteiten scheppen in bestaande sectoren (bv biotechbedrijfjes in het bredere farmalandschap).

De implicaties hiervan op de wereldeconomie en hoe de groei verdeeld is, vallen moeilijk in te schatten, maar ook hier lijken andere regio's dan Europa meer kans te maken. Niet omdat Europeaanse onderzoekers slechter zijn dan Amerikaanse of Aziatische, maar omdat de VS nog altijd beter zijn om nieuwe technologische ontwikkelingen ook nog te vermarkten. Hun onderwijssysteem mag dan bedenkelijk zijn op het niveau van het lager en het middelbaar onderwijs, de Amerikaanse topuniversiteiten blijven wereldwijd talent aantrekken.

Uiteindelijk leidt innovatie tot meer groei, en is groei cruciaal om schulden hanteerbaar te houden. De vraag is dus hoe kan worden gesaneerd terwijl tegelijk toch innovatie en technologische doorbraken worden gestimuleerd."Boetedoening" (een woord gebruikt door Longeval) is niet genoeg en alleen dat benadrukken riskeert de problemen eerder te verergeren.

Roland Legrand