Santmentum (bis)

Het midwesten van de VS is in dit verkiezingsjaar het terrein van Rick Santorum. Daarvan kregen we al een idee na zijn vertraagde zege in Iowa, en dat werd bevestigd met zijn hattrick in Minnesota, Missouri en Colorado. Felbegeerde delegates won hij er nog niet mee, maar het katapulteerde hem wel vanuit het niets weer vol in de schijnwerpers. Santorum is nu plots het conservatieve alternatief voor Romney, een rol die Gingrich na zijn winst in South Carolina exact een maand geleden nooit meer stevig kon opeisen.

En zo wordt de primary van Michigan, vandaag over een week, plots spannend. Het zou altijd een voorprogramma worden voor Super Tuesday op 6 maart, met makkelijke winst voor Romney, hij is er tenslotte geboren. Bovendien was zijn vader er een populaire gouverneur in de jaren 60 en een voormalige topman van autobedrijf American Motor Company, later opgegaan in Chrysler.

Toch is Romney op achtervolgen aangewezen op eigen bodem. Santorum, aarstconservatief en heel gelovig, spreekt een aanzienlijk deel van de gefrustreerde blanke middenklasse aan. Dat geeft hem veel vertouwen, getuige de befaamde 'Rombo' spot die de kijkers/kiezers van Michigan over zich heen krijgen. Een lookalike van Mitt heeft het op een kartonnen Santorum gemunt, maar slaagt er niet in hem te raken. 

 

Het blijft verbazen dat Santorum tot twee weken voor de eerste voorverkiezing in Iowa nooit een deftige kans werd toegedicht om een rol van betekenis te spelen in deze verkiezingen. Na zijn succes in Iowa zagen velen in de ex-senator van Pennsylvania niet veel meer dan een one state wonder, wat werd bevestigd door zijn povere resultaten in New Hampshire, South Carolina en Florida. Bovendien had hij geen geld, verloor hij ooit al eens een senaatsrace met 18 procentpunten verschil en was hij veel te rechts.

Maar Santorum bleef zijn sociaal-conservatieve boodschap verkondigen en raapte de kiezers op die Romney niet authentiek genoeg vinden en die Gingrich niet vertrouwen. Het werkte in de drie staten van 7 februari, en een week geleden resulteerde dat in een monsterscore in een peiling uit Michigan. Santorum zou er met 39 procent gaan lopen, tegenover 24 procent voor Romney. 'Santorum groeit hoe langer hoe meer naar de consensus als alternatief voor Mitt Romney, terwijl Newt Gingrich leegbloedt', zegt Public Policy Polling.

Niet minder dan een vreselijke blamage voor Mitt, wiens campagne zich al probeert in te dekken tegen een zwak resultaat. Maar verwachtingen verlagen of niet, als Romney Michigan al niet kan winnen, waar zit dan zijn stempel van onvermijdelijk en verkiesbaar? De chaos binnen de partij zou compleet zijn.

De voorsprong is ondertussen wel al gekrompen. Een update van diezelfde poll geeft nog maar een voorsprong van 4 procentpunt. De advertentiemachine van Romney, al heel succesvol in de uitschakeling van Gingrich in Florida, draait op volle toeren en op meerdere fronten tegelijk. Nu de race stilaan nationaal loopt en niet meer geïsoleerd in enkele staten apart, komen de diepe zakken van Romney extra van pas om op meerdere plaatsen tegelijk zendtijd op te kopen.

 

Tegelijk bracht Santorum zichzelf ook in opspraak. De ware oerconservatieve en diepchristelijke aard van Santorum was al lang bekend, maar komt nu pas nadrukkelijk bovendrijven. Hij is een krijger van de conservatieve gewoontes die zijn kinderen thuis opvoedt en zich hardop afvraagt of de overheid wel onderwijs moet organiseren. Hij is heel streng pro-life: anti-abortus en zelfs tegen prenataal onderzoek want dat moedigt abortus aan. Als abortus ooit illegaal wordt in de VS, de droom van Santorum, dan moeten abortusdokters met terugwerkende kracht maar veroordeeld worden.

De voorbije dagen ging hij nog meer de controversiële toer op. Hij sprak over de samenleving onder regering-Obama als over het Duitsland van de jaren 30 en leek Obama te vergelijken met Adolf Hitler. Meer nog: Obama gelooft in 'een valse (phony) theologie, geen theologie gebaseerd op de bijbel'. Santorum verduidelijkte later dat hij Obama's geloof niet in twijfel wil trekken, hij wilde eigenlijk bedoelen dat Obama fout zit door klimaatopwarming en andere groene issues voor waar aan te nemen. Maar de uitspraak sluit wel aan bij de hetze bij christelijk Amerika na de beslissing van de regering-Obama dat ook instellingen in de religieuze sfeer anticonceptiemiddelen moeten terugbetalen als deel van de ziektezorgwet.

Zijn achterban helpt niet echt. Rijke donor Foster Friess zei dat 'in zijn tijd' de vrouwen aspirine gebruikten als anticonceptiemiddel, een uitspraak die Santorum probeerde af te doen als 'a stupid joke'. 'He is a good man, he is not a creep.'

Helemaal te gek werd het toen een video opdook waarin Santorum Nederland afschildert als een soort horrormaatschappij waarin euthanasie welig tiert. Terechte verontwaardiging in Nederland. De factchecker van de Washington Post maakt er brandhout van. De vraag is of die posities wel nadelig zijn voor zijn campagne. Hier vijf redenen op waarom dat helemaal niet het geval hoeft te zijn.

In ieder geval zullen de komende veertien dagen, met voorverkiezingen in dertien staten (Arizona en Michigan op 28 februari en elf staten op Super Tuesday), heel veel vragen beantwoord worden. De aanloop naar 28 februari en 6 maart wordt vanavond al ingezet, met een debat zowaar, het eerste in een maand tijd.

Conservatief en op zoek naar een lief

Wie is de knapste Republikein? (‘De zonen van Mitt Romney!’ – giechel – ‘Maar ze zijn allemaal getrouwd.’) Wat is een goede plek voor een conservatief om een meisje mee naartoe te nemen op een avond uit? (‘De schietclub!’) Kan je zomaar daten met een liberal? (‘Tuurlijk!’)

Niet meteen het soort vragen dat je verwacht tijdens de Conservative Political Action Conference (CPAC), een jaarlijkse driedaagse conferentie van alle gelederen van rechts Amerika. Maar tussen de discussies over politiek en beleid was ook tijd en ruimte voor een ongewone workshop: dating tips voor jonge conservatieve vrijgezellen. 

CPAC is een conservatieve hoogmis die elk jaar begin februari ruim 10.000 Amerikanen naar het Marriott Wardman Park hotel in Washington DC lokt voor drie dagen van speeches en informatiesessies over de oerwaarden van de Republikeinse partij. Het programma van sprekers leest als een who’s who van de rechterkant van het Amerikaanse politieke spectrum. Komen er zich van hun conservatiefste kant tonen: de huidige presidentskandidaten (op Ron Paul na), ex-presidentskandidaten (Rick Perry, Michele Bachmann, Herman Cain, Mike Huckabee), toekomstige presidentskandidaten (Marco Rubio, Paul Ryan, Rand Paul) en zelfs de eeuwige doet-ze-het-of-doet-ze-het-niet kandidate: Sarah Palin. De koningin van de Tea Party geeft zaterdag de afsluitende toespraak.

Gespreksonderwerp nummer één op de openingsdag donderdag was uiteraard de presidentscampagne die deze week met de hattrick van Rick Santorum een zoveelste onvoorspelbare wending heeft gekregen. Het zal Mitt Romney dwingen om nog meer naar rechts op te schuiven als hij vrijdag zijn toespraakje houdt. Veel steun voor Romney zie of hoor je trouwens niet op het oerconservatieve conclaaf. Voor Santorum en Paul daarentegen.

CPAC trekt traditioneel heel veel studenten, en om voor hen wat afleiding te voorzien tussen al het serieuze werk, organiseerde theteaparty.net de workshop ‘Conservative dating. Leer alles: van de conversatie in de eerste vijf minuten tot de vraag of Tea Party’ers en Occupiers meer met elkaar gemeen kunnen hebben dan een afkeer van bailouts.’ De sessie was aangekondigd als ‘open for conservative singles’, waarvan er een veertigtal opdaagden – terwijl ze op dat moment ook naar Rick Perry konden gaan luisteren. Voor de rest zat het zaaltje vol media. Dating coach van dienst was specialist Wayne Elise, zelf een libertair uit LA en blijkbaar een specialist ter zake.

Volgens coach Wayne zijn veel conservatieve jongeren te weinig bereid om hun ideologie te laten varen als ze op pad trekken om mensen te ontmoeten. ‘Ze nemen zichzelf te serieus. Linkse mensen hebben veel meer de reputatie dat ze kunnen feesten en zich amuseren. Het is niet omdat je conservatief bent dat je geen plezier kan maken. Je kan ook charismatisch zijn zonder aan de marihuana te zitten.’

Mocht het iemand van pas komen: de raad van coach Wayne kwam erop neer dat je ‘je comfort zone’ moet verlaten, open zijn over jezelf, niet te krampachtig een eerste indruk maken en vooral: specifiek zijn. Weten wat je wil, wat voor iemand je zoekt. Hoe kieskeuriger hoe beter. Toen coach Wayne aan een jonge Republikein op de eerste rij vroeg wat hij wil, antwoordde die: ‘gezond haar, gezonde huid, mooie ogen, 1,70 meter ongeveer en een job bij Fox News.’

Iemand anders had een goeie tip voor een plaats om een meisje mee naartoe te nemen op een afspraakje. ‘De schietclub. Het is fun, het is conservatief en veel vrouwen hebben het nog nooit gedaan. Plus, je krijgt de kans om te tonen wat je kan.’ Op de vraag of de aanwezige vrouwen dat wel leuk zouden vinden, kirden twee Santorum-supporters van ‘Ja!’ Maar misschien toch niet als eerste kennismaking. Conclusie: de schietclub is ideaal voor een tweede date.

Tussen al het gepalaver over de vreselijke schuldenberg van het land en het on-Amerikaanse beleid van de socialist Barack Obama is er dus ruimte voor liefde op CPAC. Meer nog, het hele event heet de plek bij uitstek te zijn om een zielsverwant tegen het lijf te lopen. Met hulp van coach Wayne, of van een discrete advertentie als het moet.

Oscarjacht begint in New York

'Die oscar niet winnen betekent niet dat we verliezen. Bij de genomineerden zijn is al fenomenaal. Maar het is een competitie en wij zijn nogal competitief, dus we willen hem wel winnen.' Zo legde acteur Matthias Schoenaerts, hoofdrolspeler in Rundskop (Bullhead in Amerika), dinsdagavond in New York zijn hoop op de Oscar voor beste niet-Engelstalige film uit. Schoenaerts en regisseur Michael Roskam gaven in een bomvolle zaal van het Museum of the Moving Image tekst en uitleg bij hun prent, een tussenstop onderweg naar Hollywood waar op 26 februari de hoofdprijzen in de filmwereld worden uitgedeeld.

'Laat ik het zo zeggen: als 'A Separation' niet wint, dan maken we een kans', vulde Roskam zijn acteur aan over de mogelijkheden op een Belgische Oscar. Het Iraanse echtscheidingsdrama A Separation is de favoriet om het beeldje in de categorie van Bullhead te winnen.

'Ik heb het gevoel dat Bullhead binnen de filmindustrie een hit aan het worden is', zei Schoenaerts na de speciale vertoning door het Flanders House voor een gemengd Belgisch-Amerikaans publiek. 'Hij is krachtig, spreekt voor zich, laat sporen na. Ook bij Amerikanen ja, maar een kassucces zal een buitenlandse film nooit worden - dat hoeft ook helemaal niet - daarvoor zit die vreemde taal in de weg.'

Behalve het Limburgse dialect is ook het onderwerp onbekend bij Amerikaanse filmkijkers. Roskam nam bewust de tijd om het in te leiden. 'Op een dag werd ons land wakker met de koelbloedige moord op een veearts die het spel volgens de regels wilde spelen. Toen werd duidelijk dat een heuse hormonenmaffia in België actief was. Boeren die ook gangsters zijn. Ik had het thema voor mijn film noir gevonden.'

 

Het filmhuis Drafthouse, de verdeler in de VS die ook de veramerikaanste trailer hierboven uitbracht, presenteert Bullhead als een underdog voor de Oscar. Bij wijze van duw in de rug komt de film wel vervroegd uit op de Amerikaanse markt, met een release op 17 februari in New York, LA en Austin. Een week later volgen nog eens twaalf steden, daarna een dvd-release. Drafthouse is een kleine verdeler die zelf nog maar aan zijn tweede film toe is.

Drafthouse-oprichter Tim League: 'Het is de beste film die ik in 2011 gezien heb, en dat bazuin ik aan iedereen rond. Van de eerste keer dat ik hem zag in Cannes, was ik geobsedeerd.'

'De donkere sfeer, de setting, de spanning, ...: ik denk dat hij bij meerdere mensen aan films als The Deer Hunter zal doen denken', zei Evan, ook van Drafthouse. 'Die nominatie is een gigantische gebeurtenis. Het is zoals je kwalificeren voor het wereldkampioenschap.'

Halftime in America

The morning after de Super Bowl is er altijd vanalles om over na te kaarten. Kleine schandaaltjes in de Amerikaanse huiskamers. De borst van Janet Jackson bijvoorbeeld, of de tekstuele misser van Christina Aguilera. Dat is dit jaar niet anders, want zangeres M.I.A. - een van de gastrolletjes in de show van Madonna tijdens de rust - liet haar middelvinger zien. Controverse.

Maar in het verkiezingsjaar 2012 is er de dag na de belangrijkste sportavond van het jaar ook heel wat politiek stof dat opwaait. De meest besproken van de peperdure reclamespots is er niet eentje met ijsberen of baby's maar met auto's van Chrysler, ook al komen die er amper in voor.

'Halftime in America' heet het filmpje, want tijdens de Super Bowl hebben reclamespots een titel. En het is moeilijk om er geen politieke boodschap in te zien. Acteur Clint Eastwood vertelt, met karakteristieke hese stem en dichtgeknepen ogen: 'It's half time, both teams are in their locker room discussing what they can do to win this game in the second half.'

Eastwood gebruikt de metafoor van de rust halverwege de wedstrijd om uit te zoomen naar heel Amerika en het gevecht tegen een stroeve economie. 'It's half time in America too. People are out of work and are hurting. And they all are wondering what they can do to make a comeback. We are all scared because this is a big game.'

Vervolgens gaat het over Detroit, over hoe de automobielhoofdstad van weleer rechtkrabbelt uit de miserie en over hoe zoveel veerkracht een voorbeeld kan zijn voor Amerika. 'This country can't be knocked out with one punch. We get right back up again and when we do, the world is going to hear the roar of our engines.' Het hele filmpje:

 

De spot zou recht uit de hoek van het Obama-kamp kunnen komen. Als president die 'half time' zijn verhoopte mandaat van acht jaar zit, vecht Barack Obama voor morrende kiezers die ongeduldig zijn door het langzame tempo waaraan de economie herstelt. Een van zijn meest controversiële beslissingen was de overname van de grote autobedrijven van Detroit om ze van de ondergang te redden. De ingreep was een succes en daarvoor zijn Chrysler en co hem kennelijk dankbaar. Chrysler kreeg 12,5 miljard dollar toegestopt en overleeft nu onder de vleugels van het Italiaanse Fiat.

Geen twijfel dat Obama de hulp aan Detroit zal uitspelen in zijn herverkiezingscampagne, en zich zal afzetten tegen Mitt Romney. Zijn waarschijnlijke opponent laat geen gelegenheid voorbijgaan om zijn afkeer te uiten voor het gebruik van belastinggeld om de privésector te hulp te schieten. Afwachten wat ze daar in Michigan, waar Detroit ligt en waar Romney geboren is, van vinden.

Volgens Chrysler heeft het allemaal niks met politiek te maken, en is de spot zeker geen verdoken endorsement. Maar Obama-supporters waren laaiend bij het zien van die boodschap tijdens de rust van de Super Bowl, vlak voor het begin van de tweede helft, een moment waarop heel Amerika voor de buis zit. David Axelrod, campagnestrateeg van Obama, reageerde op twitter: 'Powerful spot.' Karl Rove, Republikeinse spin doctor, kon er niet mee lachen.

Opvallend: Clint Eastwood is een Republikein, maar wel een gematigde. Hij was burgemeester van Carmel-By-The-Sea in California en in 2008 steunde hij John McCain. De overlevering wil zelfs dat hij op de shortlist stond om vice-president te worden onder vader Bush in 1988.

De gelijkenissen tussen 'It's halftime in America' en 'It's morning again in America' zijn trouwens treffend. Met die laatste boodschap, in betere economische tijden, won Republikeins boegbeeld Ronald Reagan in 1984 zijn tweede presidentsverkiezing.

 

Mathematisch kan het nog

Alles wijst erop dat Mitt Romney binnenkort tot genomineerde van de Republikeinse partij gekroond wordt. Hij sleept steunbetuigingen van partijkanonnen in de wacht (en dan heb ik het niet over irrelevante realitymiljardairs), beschikt over tonnen broodnodige cash en heeft de kalender mee. De kans is groot dat hij alle voorverkiezingen van februari plus de eerste van maart wint. Die zijn allemaal in staten die hem liggen. Als het hem lukt, begint Romney met veel voorsprong aan Super Tuesday op 6 maart, wanneer hij misschien wel de genadeslag uitdeelt. (Al is die niet zo Super als weleer, er stemmen tien staten tegenover ruim 20 in 2008.)

Na de openingsmaand liggen de tegenstanders van Romney ver achter. Santorum kon in uitgesteld relais de schoonheidswedstrijd van Iowa winnen, maar verloor dan drie keer op rij redelijk zwaar. Ron Paul deed het sterk in Iowa en New Hampshire, maar was nergens in South Carolina en Florida. En de jojo-campagne van Newt Gingrich kende in South Carolina een gigantisch hoogtepunt, maar herviel nadien in calimero-houding. Na Florida is de orde die deze presidentscampagne typeert weer hersteld: Romney is de waarschijnlijke uitdager van Obama in november.

Gingrich zweert wel om tot het bittere einde door te gaan. Zijn ego is zodanig gekraakt door het bommentapijt aan negatieve advertenties dat zijn boosheid alleen al hem ver kan brengen. 'Het zal een lange race worden, want ik ga door tot de conventie eind augustus. Tenzij Mitt Romney eerder opgeeft natuurlijk', zei Gingrich deze week. Newt kreeg felicitaties voor Mitt na Florida niet over zijn lippen.

'Er zijn nog 46 staten te gaan', was zijn boodschap na zijn verlies in de Sunshine State. Maar hij bedoelde eigenlijk 45, want Gingrich miste de voorwaarden om deel te nemen aan de primary van Virginia, een van de tien Super Tuesday staten. Een voorbeeld van hoe zijn campagne met haken en ogen aan elkaar hangt. Dat is al sinds het begin zo. Toen hij in mei vorig jaar liever op cruise in Griekenland ging dan op campagne in Iowa en elders, stapte zijn personeel collectief op en kon hij nieuwe mensen gaan zoeken.

Maar Newt heeft geen ongelijk. Hij hangt dan wel in de touwen, overrompeld door de Romney-trein, maar op papier is de race nog lang niet gelopen. Om de nominatie te winnen moet een kandidaat 1.144 afgevaardigden achter zich krijgen, iets meer dan de helft van de 2.165 die over de vijftig voorverkiezingen worden uitgedeeld. Tussenstand na vier staten: Ron Paul heeft er 3, Santorum 13, Gingrich 23 en Romney 71.

Mathematisch kan het dus nog voor Newt en de andere kandidaten. Meer nog, mathematisch zijn we nog maar net begonnen. Florida was een winner-takes-all staat, waarbij Romney als eerste alle vijftig 'delegates' kreeg. Maar de meeste andere staten hanteren dat principe niet meer. Dus door veel tweede plaatsen te verzamelen en af en toe eens te prikken kan Gingrich zichzelf wel degelijk relevant houden. Op Super Tuesday wint hij quasi zeker thuisstaat Georgia en wie weet verrast hij hier en daar nog. In Tennessee bijvoorbeeld, of Oklahoma.

Maar dan moet hij dus wel heelhuids door februari komen, en na elk verlies een speech vinden die zijn achterban kan blijven motiveren. Hoe meer Romney wint, hoe meer Republikeinen naar hem zullen neigen. Als het dan toch moet om Obama te kloppen.

In het verleden bleek dat de tv-debatten Gingrich' ultieme springplanken waren. Die volgden mekaar in januari in snel tempo op, maar in februari is er maar eentje: de 22ste in Arizona. Dat is de staat van John McCain, de genomineerde van 2008 die nu Mitt Romney steunt. Op dezelfde dag als Arizona (28 februari) stemt Michigan, waar Romney geboren is. Maar misschien hoeft Gingrich niet te wachten op de debatten en maakt Romney uit eigen beweging nog wel een paar communicatieve blunders.

Gingrich, Paul en Santorum hebben er dus alle baat bij om de beproefde Rode Duivels-houding aan te nemen: mathematisch is er nog niks beslist en wie weet schuift de favoriet ergens nog wel uit. Alleen weten wij maar al te goed waartoe dat meestal leidt.

De 51ste staat

Newt Gingrich is een wandelende ideeënfabriek, hoe megalomaner zijn voorstellen, hoe beter. Santorum noemde Gingrich in een debat ooit 'grandioos', maar impliceerde daarmee vooral een negatieve connotatie: grotesk, pompeus, narcistisch. Gingrich had het niet liever en was fier als een gieter met dat adjectief. Hij gaat maar wat graag door het leven als de grandioze kandidaat. 'Ik heb grandioze ideeën, dit is een grandioos land.'

 

Gingrich loopt al langer met het grandioze plan rond om de Amerikaanse vlag weer neer te planten op de maan. En welke gelegenheid beter om dat idee af te stoffen dan een campagne-evenement langs de Space Coast van Florida? In en rond stadjes als Titusville en Cocoa Beach gonsde het de voorbije 30 jaar van de ruimtevaartactiviteit toen in Kennedy Space Center, het natuurgebied/NASA-complex tegenover de Space Coast, 135 space shuttles de lucht ingingen. Maar dat programma is stilgelegd, op 8 juli werd de allerlaatste gelanceerd, een afscheid dat hard aankwam.Veel jobs zijn gesneuveld in de regio.

Als het van Newt afhangt, komt dat allemaal terug. Als hij president wordt, belooft hij tegen het einde van het decennium - tegen het einde van zijn tweede ambtstermijn - een permanente basis op de maan te hebben. Volgens Newt worden pendelvluchten naar de maan de normaalste zaak van de wereld, met een stuk of zeven lanceringen per dag. 'Ik wil een Amerikaan op de maan voor de Chinezen er zijn.'

Opvallend: de privésector zou dat voor 90 procent moeten realizeren, wat eigenlijk net hetzelfde uitgangspunt is van de ruimtevaartstrategie die Obama heeft. Maar dan voor vluchten naar het internationaal ruimtestation, niet naar de maan.

Daar houdt het niet op. Stilletjes droomt Newt al heel zijn leven van de expansie van de Verenigde Staten in de ruimte. De maan als 51ste staat. Als er 13.000 Amerikanen permanent wonen,  kunnen ze een petitie indienen om er een staat van te maken. Van een grandioos idee gesproken.

 

(De New York Times boog zich over het idee van de maankolonie: technologisch doenbaar, economisch heel gewaagd, politiek onhaalbaar.)

Het ging er wel in aan de Space Coast, maar voor concurrent Mitt Romney was het ideale munitie om Gingrich als megalomaan af te schilderen. 'Mocht ik nog in de zakenwereld zitten, en iemand van mijn personeel kwam met het idee af om honderden miljarden te spenderen aan maanexploratie, ik zou zeggen: 'You're fired'.

  

Het was een van de passages uit het debat van donderdagavond (het 19de al, het laatste voor de primary van Florida komende dinsdag en het laatste in bijna een maand zelfs) waarin Mitt duidelijk de maat nam van Newt. Sinds hij South Carolina verloor, loopt Romney rond met een mes tussen zijn tanden en orchestreert hij gerichte en effectieve aanvallen aan het adres van Gingrich. Na twee debatten - nochtans Newts sterke kant normaal gezien - deze week, lijkt Romney het South Carolina-momentum van Newt alweer gebroken te hebben. Maar Newt De Grandioze is al meer dan een keer uit de doden opgestaan.

Boksmatch in de Sunshine State

Primaries hebben de neiging om uit te monden in een duel tussen een frontrunner en zijn alternatief. Hoewel tien dagen geleden alles er nog op wees dat 'Anything But Romney' zou uitdraaien op 'Romney Wins Everything', is het toch weer prijs. Romney won niet drie op een rij maar een van de drie. Newt Gingrich stond voor de tweede keer al in deze campage op uit de doden en klopte Romney in South Carolina. En hoe.

40 procent van de stemmen, tegenover 28 procent voor Romney, is een klinkende zege. Een die zwaar aankomt bij de campagne van Mitt, die stilaan dacht hij dat hij de onvermijdelijke genomineerde zou worden. Extra pijnlijk voor Romney is dat hij door Gingrich geklopt werd in zo goed als elke demografische groep, zelfs die delen van de bevolking waarvan iedereen dacht dat ze de achterban van Romney waren.

Gingrich bleek zowaar populairder onder vrouwen, en dat in de week waarin zijn tweede echtgenote het verhaal ophing dat Gingrich haar ooit om een open huwelijk had gevraagd. (Zodat hij niet hoefde te kiezen tussen haar en zijn peroxide blonde maîtresse Callista. Dat deed hij uiteindelijk wel, Callista werd zijn derde vrouw.)

De vraag op ieders lippen is of Gingrich diezelfde stunt kan herhalen in Florida op dinsdag. Door het momentum van South Carolina schiet hij meteen ook hoger in de peilingen van de Sunshine State. Donderdag kan hij nog eens doen wat hij het liefst doet en het best in is: debatteren. Deze keer met publiek, want in het debat van afgelopen maandag kwam hij amper uit de verf omdat de toeschouwers strikte instructies hadden gekregen om kalm te blijven. Gingrich had niemand om op te jutten. (Romney kon daardoor winnen op punten - maar dat is iedereen al vergeten.) Bovendien heeft de rijke familie uit Las Vegas die hem (of beter, zijn Super Pac) 5 miljoen dollar toestopte om negatieve advertenties over Romney te verspreiden, dat bedrag ondertussen verdubbeld.

Dat heeft Gingrich broodnodig want Florida is andere koek dan South Carolina. De staat is gigantisch en veel moeilijker te bespelen dan de drie vorige. Met handen schudden alleen komen de vier overblijvers er niet, in Florida draait alles om de media. De campagne wordt op tv gevoerd, niet langer in cafés. En reclameblokken op tv kosten heel veel poen. De sterke kant van Romney, de man van 250 miljoen.

Florida valt ook niet zomaar in een hok te duwen. Iowa was ruraal en behoorlijk behoudsgezind, New Hampshire overwegend gematigd en South Carolina rebels en die hard conservatief. In Florida is de verscheidenheid plots groot, van wereldsteden als Miami en Orlando tot het noorden van de staat dat nauw aansluit bij de authentieke Deep South van Georgia en Alabama. De bevolking is divers, met een grote latinogemeenschap en de invloedrijke groep 'snowbirds': gepensioneerden die veelal uit liberale noordoostelijke staten als New York en Massachusetts naar de zon zijn afgezakt.

Dat lijkt dan weer in de kaarten van Romney te spelen, de kandidaat van het establishment van de partij, de doorsnee Republikein. Gingrich heeft nu nog de wind in de rug van South Carolina, maar als er iets deze voorverkiezingen typeert, dan wel dat momentum een zeer vluchtig begrip is. Na drie staten zijn er drie verschillende winnaars, ongezien bij de Republikeinen. Dat betekent dat momentum tot nu toe steevast ophoudt aan de grenzen van de staat. Romney heeft trouwens al een pak stemmen uit Florida op zak, want 200.000 mensen stemden al vervroegd, nog voor Gingrich zichzelf had gereanimeerd.

Nu Gingrich de race heeft gekaapt (hij eindigde in Iowa en New Hampshire niet eens in de top drie), moet Romney zijn strategie wel omgooien.Hij keek altijd maar boven zijn concurrenten uit en haalde Obama door het slijk. In plaats daarvan moet hij nu de bokshandschoenen aan en de ring in tegen Gingrich. Dat doet hij door constant te hameren op de dikbetaalde job van Gingrich bij hypotheekverstrekker Freddie Mac. Constultant, zegt Newt. Lobbyist, zegt Mitt. De spot gaat als volgt:

 

En nog:

 

Gingrich beantwoordt met de boodschap dat Romney 'wanhopig' is om zijn falende campagne nog te redden. Hij herinnert de tv-kijker eraan dat Romney de timide Massachusetts Moderate is die godbetert een ziektezorgwet invoerde in zijn staat. In een tv-spot gaat dat zo:

 

Was South Carolina het laatste verzet van de conservatieve kant? Of is de Romney-trein helemaal ontspoord? Iedereen die vreesde voor historisch saaie voorverkiezingen schuift nu toch naar de punt van zijn stoel. We wilden een duel, we hebben er een.

De rant van Newt

Rick Perry gaf op, Romney won Iowa niet, de ex-vrouw van Gingrich deed een boekje open en Newt zelf blafte CNN-moderator John King af in het laatste debat voor de primary van South Carolina nu zaterdag. Donderdag 19 januari was de meest nieuwsrijke dag van de hele campagne tot nu. Eindelijk actie.

Eerst Perry. Dat hij zou opgeven was een kwestie van tijd, maar hij verraste wel door het nog voor zaterdag te doen en niet erna. Na zijn trieste score in Iowa (5 procent) zei Perry al dat hij twijfelde, maar hij ging de volgende ochtend eens goed joggen en besloot door te gaan. Meteen naar South Carolina weliswaar, want New Hampshire sloeg hij over. Vandaar dat iedereen verwachtte dat hij op zijn minst tot zaterdagavond of zondag zou wachten.

Dat deed hij niet en dus viel al twee dagen vroeger het doek over een van de zwakste campagnes in Amerikaanse politieke geschiedenis. Perry was de droomkandidaat: zag er presidentieel uit, had een stoer zuiders accent, een grote bek, was diep gelovig. Hij kon goede papieren voorleggen na tien jaar als gouverneur van Texas. Bovendien had hij nog nooit een verkiezing verloren.

Maar dan deed Perry zijn mond open. Ben Bernanke: landverrader. Drie ministeries die weg moeten: handel, onderwijs en, euh, oops. Favoriete zaterdagavondbezigheid: op de schietbaan. Turkije: land van islamistische terroristen. Zijn debatten waren desastreus, maar zijn campagnespeeches ook. Sprong van de hak op de tak, maakte zinnen niet af, oogde vermoeid. Of dronken zelfs. En zo kan je geen kiezers warm maken. Perry zit ondertussen weer in Texas, hij leek niet eens teleurgesteld in zijn laatste speech.

Iowa dan. Dat was die caucus die Romney met acht stemmen won op Santorum. Dacht iedereen, want na een controle van de resultaten had Santorum er eigenlijk 34 meer dan Romney. Maar, de schoendozen van acht stembureaus zijn verloren geraakt, dus houdt Iowa het maar op een gelijkspel. Jammer voor Santorum, want hij ging in alle 99 counties van de staat langs met zijn SUV, en dan telt zijn overwinning niet eens. Ook jammer voor Romney, want die kan niet langer het grapje maken dat hij met een 'landslide' won in Iowa. En Romney zit nogal krap als het op grapjes aankomt.

Gingrich is weer de man van het moment. In december even topfavoriet, dan helemaal weggezakt, zwak gescoord in Iowa en New Hampshire, maar nu zijn tweede adem gevonden. Wie stijgt in de peilingen, moet persoonlijke aanvallen dulden en dat is bij de herontdekking van Newt niet anders. ABC News vond de tweede van drie echtgenotes van Gingrich (Marianne Gingrich) en die zegt in een interview dat Newt haar vroeg voor een 'open huwelijk'. Newt had toen al een affaire met Callista Bisek, zijn huidige vrouw. Conclusie: Newt heeft niet het morele karakter om in het Witte Huis te wonen.

Toen John King van CNN, moderator van een live op tv uitgezonden debat donderdagavond, Newt met die onthulling confronteerde, ontplofte Gingrich. En hij kreeg er een staande ovatie voor:

 

Het was het laatste debat voor de primary van zaterdag in South Carolina (en het eerste met maar vier deelnemers na de opgave van Perry), maar de rant van Newt in de eerste vijf minuten overheerste alles wat daarna volgde in de uitzending. Het bevestigde vooral dat Gingrich de wind mee heeft. Als hij zaterdag Romney klopt, of hem zelfs dicht op de hielen zit, dan zijn we misschien wel vertrokken voor die lange uitputtingsslag die we, geef toe, allemaal zo graag zouden zien.

Mister 15 procent

Amerika had al de 99 procent, en de 1 procent. Nu is er ook de 15 procent. Mitt Romney (trots lid van de 1 procent, overigens - zelfs van de 0,001 procent) staat onder zware druk om zijn belastingaangifte openbaar te maken. Zijn concurrenten dringen er al langer op aan, en nu in de dagen voor de primary van South Carolina, rakelen ze het opnieuw op. Met succes, want Romney mompelde in de debatten deze week dat hij het in april zou doen. Misschien. We zullen zien.

In ieder geval lijkt april een veilige termijn, omdat de strijd om de nominatie dan wellicht gestreden is. Wellicht in zijn voordeel zelfs. Super Tuesday is op 6 maart, en dan houden tien staten tegelijk hun voorverkiezing. Als het nog niet beslist is na South Carolina en Florida, dan vrijwel zeker na Super Tuesday.

Maar Romney verklapte wel al dat hij 'ongeveer 15 procent' belastingen betaalt. Het cijfer was nog maar amper over Romney's lippen, of tegenstanders - Republikeinen en Democraten - hadden hun furieuze reactie klaar. 15 procent is amper de helft van het gemiddelde tarief van de rijkste Amerikanen en  nog maar eens een bewijs van hoe warmpjes Romney erbij zit. Dat hij zo'n laag tarief betaalt, komt omdat zijn inkomen voornamelijk afkomstig is van investeringen uit het verleden. Daardoor betaalt hij niet de gangbare 35 procent inkomstenbelasting.

Het vermogen van Romney wordt op een kwart miljard dollar geschat. Beginnen aan een presidentsverkiezing in de VS is altijd iets voor welgestelde mensen geweest, maar met die bankrekening is Romney een van de rijkste Amerikanen die zich ooit kandidaat heeft gesteld voor het Witte Huis. Daar is in de ogen van de Amerikanen niks mis mee. Als Romney in debatten zegt 'Ik ga me niet verontschuldigen voor mijn succes', dan oogst hij applaus. 

Wel zit Romney met de reputatie dat hij tot een elite behoort die heel ver weg staat van de leefwereld van de gewone Amerikaan. En de sociale kloof is een heel actuele discussie. Samen met de aanvallen op zijn verleden als private-equitytycoon zijn zijn rijkdom en zijn banden met Wall Street voor de tegenstanders van Romney de geliefde doelwitten geworden.

In de discussie over zijn belastingen zei Romney dat hij ook wat inkomsten heeft van toespraken die hij af en toe geeft, 'maar dat is niet veel'. Maar het blijkt dat Romney met zijn optredens 374.327 dollar per jaar verdient, een hallucinante som voor de 99 procent. Dat afdoen als 'niet zo veel' doet denken aan die ene flater die hij in een debat beging, de enige eigenlijk tot dusver. Romney wilde een weddenschap aangaan met Rick Perry voor 10.000 dollar. Out of touch, heet zoiets.

 

 

Debat nummer 16

En toen waren ze nog met vijf.

Jon Huntsman staakte zijn race die er nooit echt een werd, ook niet toen het woord 'Huntsmania' opdook een dag voor de primary van New Hampshire. Dat zogenaamde momentum materialiseerde zich nooit echt, hoe veelbelovend hij als kandidaat ook was, ooit. Huntsman sprak formeel zijn steun uit voor Romney, maar dat was vooral niet van harte. Een week geleden was Romney in de ogen van Huntsman nog 'volstrekt onverkiesbaar', nu is hij de 'enige kandidaat die in staat is om Barack Obama te verslaan.'

Huntsman noemde Romney één keer in zijn afscheidsspeech, en Romney was niet eens aanwezig. De campagne van Huntsman moest zich haasten om al het negatieve materiaal over Romney van zijn site en youtube-kanalen te halen. Dus het kwam allemaal nogal gekunsteld over. Er wordt gefluisterd dat Huntsman nu zijn teen in het water stak om in 2016 (als Obama dit jaar wint) er echt voor te gaan. Maar dan zal hij het toch over een andere boeg moeten gooien. Of hij krijgt een post in een regering-Romney natuurlijk.

Maar goed, met vijf nog. En die overblijvers debatteerden maandagavond in Myrtle Beach, South Carolina voor een zestiende keer al in deze campagne. Samen met het debat van komende donderdag zijn het de kansen bij uitstek voor wie niet Mitt Romney heet om zich in de peilingen omhoog te werken, ten nadele van de leider en topfavoriet. Zaterdag is de primary van South Carolina. Wint Mitt na Iowa en New Hampshire een ongeziene drie-op-een-rij, dan is het voorverkiezingsseizoen wellicht vroeg afgelopen.

Toen vier jaar geleden op precies dezelfde plek en dag (Martin Luther King Day) een debat plaatsvond aan Democratische kant, ook zes dagen voor de primary, werd dat een memorabele boksmatch tussen Hillary Clinton en Barack Obama. De verwachtingen waren met andere woorden hoog.

De avond was levendig, met enkele vonken, maar bracht zelden het gehoopte vuurwerk. Santorum en Gingrich probeerden Romney in een hoek te drijven - over stemrecht voor gevangenen, zijn belastingaangifte, zijn verleden bij private-equitygroep Bain - en kregen daarbij het opgenaaide publiek in South Carolina achter zich. Romney moest bijwijlen zoeken naar zijn betoog, maar werd uiteindelijk onvoldoende aan het wankelen gebracht om van een verlies te spreken.

Deze passage helemaal in het begin was het moeilijkste moment van de avond voor Romney:

 

Wel gaf hij toe dat hij zijn belastingaangifte mogelijk publiek zal maken in april, iets waar zijn tegenstanders achterzitten. Maar dat was voorwaardelijk. Romney kon trouwens andermaal profiteren van de versnippering tussen zijn achtervolgers, zoals toen Santorum in de clinch ging met Ron Paul.

Die laatste beleefde geen al te gelukkige avond. Zijn pleidooi voor een terugtrekking van alle troepen en sluiting van alle militaire bases in het buitenland werd door het diepconservatieve publiek op boegeroep onthaald. Toen Paul claimde dat de VS meer informatie uit Osama Bin Laden hadden moeten halen in plaats van hem koudweg af te maken, ging het publiek luidkeels tekeer. Romney en Gingrich pikten in: 'Vijanden van Amerika? Kill them.'

Newt Gingrich speelde het handigst met het publiek, met argumenten voor minder overheidssteun voor werklozen en de beschrijving van Obama als een 'food stamp president'. Maar ook de immer populistische Perry, die zijn laatste kansen grijpt in South Carolina en zonder goed resultaat zaterdag meer dan waarschijnlijk opgeeft, beleefde een begenadigde avond.

Perry tekende wel voor de wereldvreemdste uitspraak van de hele uitzending. Gevraagd of Turkije nog wel thuis hoort in de NAVO, antwoordde Perry dat een land 'dat geleid wordt door islamistische terroristen' geen plaats heeft in de NAVO. De moderatoren van Fox News en The Wall Street Journal lieten betijen, net als de vier andere kandidaten.

Op het einde van het debat kwam de omstreden campagnefinanciering ter sprake. Romney deed zijn beklag over de McCain-Feingold wet die de financiering regelt. 'McCain-Feingold is een ramp', fulmineerde Romney, terwijl Gingrich instemde. McCain, dat is dezelfde John McCain die pas zijn steun uitsprak voor Romney. Maar het is maar de vraag of ook dat van harte was.