Kan NMBS iRail.be stoppen?

Aangezien NMBS zelf geen mobiele versie van haar website aanbood, ontwikkelde informaticastudent Yeri Tiete zijn eigen versie: iRail.be. Yeri Tiete kende het treinschema natuurlijk niet van buiten, dus maakte hij handig gebruik van de data beschikbaar op de website van NMBS.

Maar op 8 juni 2010 kreeg Yeri Tiete volgende ingebrekestelling van NMBS:

“Uw website maakt hergebruik van de data van NMBS. Hierdoor schendt u haar intellectuele rechten, zoals haar auteursrecht en databankrecht. Tevens maakt u zich daardoor schuldig aan het strafrechtelijk misdrijf van namaak.

…

Wij stellen u hierbij formeel in gebreke voor deze inbreuken en manen wij u aan om die onmiddellijk te staken. Bij gebrek aan staking zal de NMBS zonder verder bericht de nodige juridische stappen ondernemen.”

Schending van intellectuele rechten? Strafrechtelijk misdrijf? … Wablief?!!

Nu geef ik eerlijk toe dat ik geen gebruiker ben van iRail.be en de dienst dus niet ken. iRail.be is offline, en ik kan hem dan ook helaas niet meer leren kennen. Ik moet dan ook een voorbehoud formuleren.

Maar dat voorbehoud daar gelaten, doen de aanspraken van NMBS mijn auteursrechtelijke tenen krullen. Welke van haar rechten is dan wel geschonden?

Auteursrechten beschermen louter de vorm van de NMBS website. Het is inderdaad mogelijk dat Yeri Tiete deze vorm (of originele delen ervan) heeft overgenomen. Indien dit het geval zou zijn, bestaat inderdaad de mogelijkheid dat de auteursrechten van NMBS werden geschonden. Maar dit is vermijdbaar. Auteursrechten beschermen immers de vorm van de website en niet de data erachter. In dat geval is het voor Yeri Tiete dus enkel een kwestie van het creëren van een eigen originele lay-out, en iRail.be kan weer online.

Ok. Maar de databankrechten van NMBS dan? De data met vertrektijden van treinen is toch een databank?

Jazeker, maar niet alle databanken zijn beschermd. Enkel databanken waarvan de verkrijging, de controle of de presentatie van de inhoud in kwalitatief of kwantitatief opzicht getuigt van een substantiële investering zijn beschermd onder het databankenrecht.

Met andere woorden, men dient te investeren in het samenstellen van de inhoud van de databank of in de controle ervan. Wanneer men investeert in de onderliggende elementen van de databank, is dit geen investering in de databank.

Dit klinkt een beetje juridisch, maar een voorbeeldzaak van het Europese Hof van Justitie maakt dit snel duidelijk.

De British Horseracing Board heeft een databank met daarin alle gegevens over en resultaten van de door haar georganiseerde paardenrennen, zoals onder meer plaats van de rennen, dag en tijdstip, afstanden, namen van de paarden en hun eigenaars en dergelijke meer.

William Hill is een belangrijke organisator van weddenschappen op paardenrennen en maakte bij de organisatie van haar activiteiten ongevraagd gebruik van de databank van de Horseracing Board.

Een inbreuk? Neen kan worden afgeleid uit het antwoord van het Europese Hof.

De investeringen van de Horseracing Board werden immers gemaakt in het kader van de activiteiten van de Horseracing Board, met name het organiseren van paardenrennen. De Horseracing Board investeerde niet in het samenstellen van een databank met gegevens. Het opstellen van een lijst van paarden die aan een race deelnemen is een logisch gevolg van het organiseren van de rennen, en vergt geen verdere investering voor presentatie of controle.

De parallel tussen een kalender met paardenrennen en een vertrekschema van treinen is legio. Heeft NMBS effectief geïnvesteerd in het presenteren en controleren van gegevens over vertrekkende treinen, of eerder in het organiseren van het Belgische treinverkeer?

Hoewel ik de onderliggende feiten van deze zaak niet ken, zit NMBS naar mijn juridisch buikgevoel op het verkeerde spoor.

Ywein Van den Brande- Advocaat

Partner bij De Bandt Keustermans & Van den Brande

De Bandt Keustermans & Van den Brande is een niche kantoor dat gespecialiseerd is in technologie, media en mededinging.

Comments

[Reactie van Koen Delvaux]

Ik ben het volledig eens met uw analyse. Ook de gebruiksvoorwaarden op de website van de NMBS maken geen voorbehoud bij het gebruik van data via de site verkregen.
Ik heb (en met mijn meer dan 20 anderen) aangeboden om de website verder te zetten, maar ik respecteer Yeri zijn beslissing dat hij deze bui liever laat overwaaien om zo het risico op een inbeschuldiging stelling te vermijden. Misschien verandert hij van mening indien jullie hem pro deo bijstand voorstellen.

[Reactie van Johan de Keulenaer]

Censureren ipv innoveren, is toch wel een spijtige zaak.

Een samenwerking had een gulden middenweg kunnen zijn, kijk maar naar het ontstaan van de MIVB Adroid app: http://bit.ly/9OD3KU

Benieuwd naar mogelijke evoluties.

Met vriendelijke groet.

[Reactie van Jan]

Iemand maakt gratis een mobiel applicatie voor de NMBS. Ze zouden die mens bloemen moeten sturen in plaats van de site te verbieden. Hoe kan je zo ouderwets en kleingeestig zijn?

[Reactie van kerviel]

"Auteursrechten beschermen louter de vorm van de NMBS website"
Nu ben ik (in tegenstelling tot de auteur) geen advocaat, maar ik ben er vrij zeker van dat auteursrechten gelden op artikels (dus inhoud/"content") die op het internet gepubliceerd zijn.
Anders zou het gemakkelijk zijn: ik kopieer alle populaire websites, zet er wat google ads op, en de inkomsten stromen binnen!

[Reactie van Tom Cuylaerts]

Zolang de treinen maar op het juiste spoor rijden Ywein!

Organisaties van openbaar nut die gefinancieerd worden met belastinggeld zoals NMBS en VRT zouden wettelijk verplicht moeten worden om gegevens die ze via hun eigen site verspreiden als Open Data ter beschikking te stellen. Op deze manier kunnen gepassioneerde studenten, hobbyisten en bedrijven aan de slag om innovatieve concepten met deze gegevens uit te werken.

De belastingbetaler wint 2 keer: betere applicaties die minder kosten.

Mensen zoals Yeri zou men moeten stimuleren, niet bang maken met ongefundeerde schrijfsels van juridische diensten. Als hij de strijd wil aangaan wil ik wel een stukje van de juridische kosten betalen. Ik ben ervan overtuigd dat de Davids van deze wereld beschermd dienen te worden van de Goliats.

[Reactie van Ywein Van den Brande]

@ Koen Delvaux: Ik begrijp de beslissing van Yeri. Dergelijke procedures zijn niet te onderschatten. Om ten gronde te adviseren, ken ik de applicatie en hoe zij werkt onvoldoende. Yeri/jullie mogen evenwel steeds met mij contact opnemen om dit in meer detail te bespreken.

@ Kerviel: auteursrechten gelden inderdaad op artikels, maar enkel op hun (letterlijke) vorm, niet op de inhoud. Zo is mijn post auteursrechtelijk beschermd (je mag hem niet kopiëren tenzij ik je toestemming geef). De inhoud ervan (wat Yeri is overkomen en mijn juridische analyse) is niet auteursrechtelijk beschermd. Je mag hetzelfde onderwerp dus in een eigen post behandelen, zolang je mijn post maar niet letterlijk overneemt.
BTW: hierbij heb je toestemming om mijn post te kopiëren en geld te verdienen met Google ads ;-)

[Reactie van Stijn Cools]

Als afgestudeerd multimedia ingeneur (in Finland) ben ik eerder een expert of internet gerelateerde zaken dan op legale zaken, maar de "rule of thumb" die ons altijd aangeleerd werdt is dat men een SQL request naar eenders welke online beschikbare database mag sturen en de resultaten publiceren als dat kan zonder login/password in te moeten geven. Veel online beschikbaer databases zijn zo opgebouwd dat iederenn informatie kan opvragen, maar enkel mensen met een login/password mogen informatie aanpassen.

Ik meen me te herinneren dat er een gelijkaardige rechtzaak in het natte dromenland van de auteursrecht houders (USA) was nog geen jaar geleden waar het treinbedrijf in kwestie die een gelijkaardig "DMCA takedown notice" bezord had aan een student het deksel legaal zwaar op de neus heeft gekregen. De student in dat verhaal heeft toen pro deo steun gekregen van de FSF en EFF advocaten.

[Reactie van Ywein Van den Brande]

@ Tom: Hey Tom, wij gaan zeker nog een pint pakken :-)

@ Stijn Cools: Intellectuele rechten zijn verbodsrechten. Je mag geen gebruik maken van de werken, tenzij je toestemming hebt. Het al dan niet beveiligd zijn van de werken is hierbij niet relevant. Vergelijk het met een huis, daar mag je ook niet binnenwandelen wanneer de deur niet op slot is.

Databanken zijn wel een speciaal geval, en daarin past jouw "rule of thumb". Het databankenrecht beschermt databanken niet tegen iedere opvraging of hergebruik. Enkel de opvraging en/of het hergebruik van het geheel of van een in kwalitatief of kwantitatief opzicht substantieel deel van de inhoud van de databanken is verboden. Wanneer jij met een SQL request een niet-substantieel deel opvraagt, is dit in principe wettelijk toegelaten. Als je een extractie doet van de hele databank of een substantieel deel ervan, dan niet.

[Reactie van Matthieu Deram]

De Android applicatie van de NMBS ook gemaakt door een liefhebber van het platform met wat vrije tijd, kampt met dezelfde problemen. Ook hij zal zijn applicatie waarschijnlijk moeten stilleggen, jammer genoeg. (hij haalt zijn data van de railtime.be website)

Is er iets wat wij hier aan kunnen doen? Dat blijft de vraag... volgens mij is dit voor zowel de nmbs als voor de treingebruiker een handige zaak dat dergelijke applicaties en websites bestaan (al dan niet met commerciële bestaansredenen).

Of moeten we deze mensen dan ook steunen in hun rechtszaak?

[Reactie van Miel Marie]

Niemand blijkt stil te staan bij het feit dat de staat, dus wij allemaal, de eigenaar(s) zijn van de NMBS. Dus de website is eigendom van ons allen.

[Reactie van Miel Marie]

Ter vervollediging. De gegevens (en de overname ervan in de 'staande' layout) zijn dus openbaar bezit en kunnen door ieder van ons voor niet-commerciële toepassingen gebruikt worden, ten dienste van iedereen. De mensen van de NMBS weten perfect goed dat wij hen betalen en dat zij ten onzen dienst staan, en niet omgekeerd.

[Reactie van i & i]

Op de juridische afdeling van de 'ijzerweg' zitten mensen met tijd over en dit is het gevolg.

[Reactie van Geert Mareels, Vlaams e-government manager]

Dit wordt meer en meer een heet hangijzer in E-government.
Want de Europese Ministers bevoegd voor E-government hebben tijdens de Europese Ministerraad in Malmö, Zweden in 2009 resoluut verklaard dat de overheid haar gegevens wél vrij moet geven om zo'n toepassingen mogelijk te maken. Er zijn ook al veel mooie voorbeelden te zien van wat dat kan opleveren. Zaken waar de overheid zeker nu het budget niet voor heeft om het zelf te doen, en er anderzijds innovatieve bedrijven zijn die het inderdaad commerciëel aanpakken. Maar dat levert toch een dienst op voor de burgers die ze anders gewoon niet hebben. En ik zou er zelfs goed mee kunnen leven als de NMBS of De Lijn hun data verkopen, liever dan ze gewoon niet vrij te geven. Al worden ze in de USA nu wel gewoon allemaal vrijgegeven op US.gov

Maar ik merk ook hier in Vlaanderen tot nu toe nog zeer weinig bereidheid. Er is een jong bedrijfje geïnteresseerd om zaken te realisren, maar krijgen geen data van de betrokken overheidsdiensten.
Daar zal politiek moeten op ingegrepen worden, want de voordelen zijn duidelijk. En goed te bekijken in de US en binnenkort de UK.

[Reactie van Van den Bergh]

De NMBS is veel te kortzichtig !

[Reactie van exinfrabel]

Spijtig genoeg gaat het hier over een klein aantal hogere ambtenaren die hun monopolie willen behouden en bijgestaan worden door juristen die beter hun tijd aan nuttige zaken zouden besteden. Zelfs intern is er een stijd binnen de verschillende afdelingen van de Belgische Spoorwegen. Infrabel, NMBS kan slechts na lange interne produres data-gegevens verkrijgen van Holding (Informatica diensten).
Hopelijk gaan deze ambtenaren eens minder kortzichtig denken en geven ze gegevens die van algemeen nut zijn vrij.
Volgens mij zouden ze volgens een Europese wetgeving moeten verplicht worden hun data publiek te maken, zowel intern als extern.

[Reactie van Antoine " toon" Poppe]

Beste yeri,

kunt U mij contacteren, ik heb belonend werk voor U waar u eer zult van halen.

mvg,
toon.poppe@myonline.be
0475 74 86 16

[Reactie van Gert-Vietnam]

Leuk en te gelijkertijd tergend dit te lezen.
Leuk omdat er ruchtbaarheid gegeven word aan toestanden als deze.
Tergend omdat dit soort moderne praktijken erger en erger worden!

Dit illustreerd ook direct het verschil tussen een land met 7.7% groei en een land met bijna geen groei, correctie, een land dat blind aan een neerwaardse spiraal bezig is.

Het verschil! in aanpak:

land 7.7% groei) Dit kunnen we gebruiken om de communicatie te optimaliseren en de mensen varen er wel bij. Neem contact met deze persoon en spreek met hem!

NMBS of Belgie) Wat is dat? Zonder toestemming ONZE data gebruiken??! Span een rechtzaak aan, NU!!

[Reactie van marketingyudai]

Ik denk dat de NMBS hier een fout maakt die veel bedrijven maken in zo'n situaties. In plaats van de hand te reiken aan deze student duwen ze hem een halve dreigbrief in de handen. http://i-love-data.blogspot.com/2010/06/nmbs-versus-irailbe.html

[Reactie van Chris Dobbelaere]

NMBS wil niet alleen iRail van Yeri stoppen.
http://bonsansnom.wordpress.com/2010/06/19/nmbs/

Blijkbaar kan NMBS het ook niet hebben dat er vanop een site rechtstreeks wordt doorgelinkt naar de pagina met de juiste informatie over hoe een reiziger compensaties kan aanvragen indien NMBS in gebreke blijft.

Ik kan mij zo voorstellen dat advocatenassociatie Stibbe er ondertussen een stagiair heeft opgezet om het internet af te schuimen op zoek naar workload voor het kantoor.

Helemaal van de pot gerukt als je beseft dat NMBS, als 100% overheidsbedrijf, eigendom is van alle Belgische belastingbetalers, en dat diezelfde belastingbetaler dus ook nog eens opdraait voor het honorarium van één van de duurdere Belgische advocatenkantoren...

Dat de eden maar snel worden afgelegd en de regering maar snel wordt geïnstalleerd, dan kan er op zijn minst één volksvertegenwoordiger met dit dossier de toekomstige minister van overheidsbedrijven om de oren slaan.

[Reactie van Bruno Lowagie]

De NMBS gebruikt mijn Free/Open Source Software voor het afdrukken van online tickets. De NMBS "geniet" dus van iets waar ik de copyright-owner ben, zonder daar iets voor te betalen. De NMBS heeft mij ook nooit gecontacteerd.

Dat hoeft op zich ook niet, want: mijn software is Free/Open Source Software.

Het gebruik van Free/Open Source Software houdt wel een aantal plichten in. Wettelijke én morele plichten. Ik vind het op ethisch vlak niet kunnen dat de NMBS enerzijds "profiteert" van Free/Open Source Software, en anderzijds elke vorm van "Openness" beknot.

Als ik wat meer afwist van juridische termen, ik schreef hen hier een hartige brief over.

[Reactie van Geert]

Ik heb iRail een tijdje gebruikt, en het werkte geweldig. Dat de NMBS het nu offline laat halen, is zonder meer een domme beslissing. Hopelijk maken ze nu een eigen versie die even goed is. Of betalen ze Yeri veel geld om de zijne te mogen gebruiken. Wie wint en wie verliest ?

[Reactie van Katleen Janssen, wetenschappelijk medewerker ICRI, K.U.Leuven]

In Nederland is in een rechtszaak tussen Landmark en de stad Amsterdam betreffende bodemgegevens en addressenlijsten van de stad, door de Raad van State beslist dat de stad (of het college) niet kon aangezien worden als de producent van de databank. Dit was het geval omdat zij het risico van de substantiële investering niet droegen - de databank was gecreëerd met middelen ter beschikking gesteld door het ministerie van VROM. Men zou de vraag kunnen stellen of een vergelijkbare redenering ook opgaat voor de NMBS.

Het is natuurlijk ook jammer dat de NMBS niet onderworpen is aan de wetgeving op het hergebruik van overheidsinformatie, anders had daar misschien een oplossing kunnen worden gezocht.

Alleszins gaat de NMBS in tegen vele trends in het buitenland, waarbij steeds meer overheidsinformatie ter beschikking wordt gesteld voor alle mogelijke toepassingen.

[Reactie van Frederik Durant]

Begin 2009 heb ik geprobeerd om bij Infrabel een open API te verkrijgen voor het bouwen van een spraakgestuurde telefoondienst bovenop www.railtime.be (zie http://traininfo.i-speech.com/). Ook daar stuitte ik toen tegen een muur van onbegrip. Onder het mom van mogelijk kwaliteitsverlies (wegens "gebrek aan controle over het eindproduct") is het voor Infrabel gewoon ondenkbaar een open API aan te bieden aan de ontwikkelaarsgemeenschap. Was die er toen geweest, dan waren b.v. blinden en slechtzienden al sinds zomer 2009 op hun wenken bediend. In de plaats daarvan is het nu wachten op Godot ...
Mochten er sponsors worden gezocht voor een rechtzaak: ik doe mee.

[Reactie van Janb uit Mortsel]

Donderdagavond nog vruchteloos geprobeerd om via de NMBS-site een ticket voor de trein op vrijdag te boeken en te betalen. Uren geprobeerd maar server was ofwel niet beschikbaar of tergend traag en online boeken was al helemaal onmogelijk. Voortdoen zo NMBS! Misschien moet het B-NMBS worden?

[Reactie van Kees van Gerwen]

Natuurlijk is de dienstregeling van de NMBS hun intellectueel eigendom. Ze hebben die immers voor 100% zelf opgesteld.

[Reactie van Thomas Peeters]

Het is duidelijk dat de NMBS niet de service naar hun doelpubliek in acht neemt. Anders zouden ze dit initiatief proberen zelf te verbeteren en net blij zijn dat hun gegevens gebruikt worden. Maar aangezien ze klagen over gebruik van hun gegevens, "hun eigendom", wat toch als bedoeling heeft om zo goed mogelijk voor iedereen beschikbaar te zijn, merk ik toch een andere agenda dan dienstverlening.
Ik vind het ten andere ook niet kunnen dat de auteur van de mobiele site op dergelijke manier juridisch wordt afgedreigd. Zeker gezien hij reeds lang op voorhand het bestaan van zijn mobiele site kenbaar had gemaakt aan de NMBS.

Ik vind dit hele gebeuren een heel wansmakelijke bedoening van de NMBS en het heeft zeker mijn vertrouwen geschaad in deze instantie, wat al niet om over naar huis te schrijven was.

[Reactie van Sébastien Boelpaep]

Ik ben de maker van http://www.treinvertragingen.be.

Ik ben in gebreke gesteld door een advokatenkantoor stibbe in opdracht van de NMBS omdat ik durven links heb plaatsen naar het overheidsbedrijf NMBS.

Ik doe een oproep aan de politici om iets te doen aan zulke situaties.
Ik ben een jonge man met heel veel innovatie & inspiratie en kan die nu niet uitdrukken onder dwang van een rechtzaak.

Help mij

[Reactie van Wim Vandersmissen]

@Ywein: De NMBS gebruikt het HAFAS systeem (http://www.hacon.de/hafas/index.shtml). Hun eigen inbreng is dus (buiten de licentie op die software) wellicht vrij beperkt. Geef mij dan toch maar de NS (http://www.ns.nl/cs/Satellite/reizigers/plan-uw-reis/widget).

[Reactie van Maarten H]

Ondertussen verbiedt de NMBS ook het linken naar hun eigen site (!!!!!). Zie http://www.facebook.com/photo.php?pid=4363248&o=all&op=1&view=all&subj=130938320263482&aid=-1&id=749443801#!/photo.php?pid=4363248&o=all&op=1&view=all&subj=130938320263482&aid=-1&id=749443801

[Reactie van Atheist]

>Natuurlijk is de dienstregeling van de NMBS hun intellectueel eigendom. Ze >hebben die immers voor 100% zelf opgesteld.

Klopt niet helemaal.
Intellectueel eigendom heeft onder meer een creative component als voorwaarde.
Gewoon lijstjes maken die iedereen op dezelfde mniaer zou doen, valt daar NIET onder.
Databankenrecht is mijn inziens ook niet van toepassing omdat beperkte informatie in real time opgevraagd wordt via een publieke interface.

Op technisch vlak laat de NMBS zich kennen, op juridisch vlak zeker ook.

[Reactie van Ywein Van den Brande]

@ Bruno: Hallo Bruno, ik had al kunnen vermoeden dat NMBS je iText zou gebruiken.

@ Katleen: Dit is een zeer interessante opmerking. Veel dank om er op te wijzen.

@ Kees: Niet alle werken zijn intellectueelrechtelijk beschermd. Dat NMBS haar dienstregeling zelf heeft opgesteld, maakt niet automatisch dat deze ook beschermd is.

[Reactie van Pascal Van Hecke]

Kleine feitelijke verbetering: er is wel degelijk een mobiele versie van de NMBS dienstregeling: http://mobile.b-rail.be/nl

Het is ook niet de eerste keer dat NMBS optreedt tegen alternatieve interfaces voor haar dienstregeling: http://www.iphoneclub.nl/41111/het-verhaal-achter-de-verdwijning-van-trein-belgie/ (een iphone-app werd uit de Appstore gehaald nav klacht NMBS).

In NL bestond er al langer een dergelijke iPhone app http://blog.iusmentis.com/2008/10/11/mag-trein-opzoeken-hoe-laat-de-trein-vertrekt/ maar NS is nooit zo ver gegaan om de applicatie te laten verwijderen. Op dit moment heeft de NS een (overigens uitstekende) eigen gratis iPhone app uitgebracht.