Schaf het Bruto Binnenlands Product als maatstaf voor vooruitgang af!

De meeste commentatoren schrijven de economische en sociale crisis toe aan een niet aan regels gebonden groei, de rode draad in het globale kapitalisme. Misschien ware het niet slecht zich af te vragen in welke mate eerder de maatstaf Bruto Binnenlands Product in vraag moet worden gesteld als meetmethode voor economische ontwikkeling, een zuiver kwantitatief criterium gebaseerd op actuele marktprijzen.

Dat is precies wat twee Britse onderzoekers hebben gedaan in hun recent verschenen boek: “The Spirit Level, Why More Equal Societies Almost Always Do Better.” Richard Wilkinson en Kate Pickett vervangen het BBP door het principe van de gelijke verdeling. Men kan deze these in vergelijking met de gangbare regel dat welstand van bevolkingsgroepen en landen gebouwd is op constante toename van de economische prestatie en de daaruit volgende inkomensgroei, minstens een paradigmaverschuiving noemen.

Het in “The Spirit Level” opgevoerde principe van gelijke verdeling berust op het onderscheid tussen de rijkste en de armste 20% van de bevolking. In moderne samenlevingen beschikt de armste helft van de bevolking over zowat 20 tot 25% van het staatsinkomen, waar de rijkste helft met de overige 75 tot 80% economisch actief mag zijn. Wilkinson en Pickett berekenden en rangschikten het BBP van 21 landen en 50 Amerikaanse staten. Daaruit blijk dat de meeste landen en staten zeer afwijkende posities innamen in de ranglijst BBP enerzijds en die van gelijke verdeling anderzijds. De Verenigde Staten behoren tot de landen met de grootste rijkdom, echter ook tot de meest “onrechtvaardige verdeler” van die rijkdom. Tot de groep van de “ongelijke verdelers” behoren onder andere ook Singapore, Portugal, Groot-Brittannië en Australië, waar Japan en de Scandinavische landen daarentegen het hoogst scoren in de ranking van “gelijke verdelers”. De beslissende vraag blijft echter welke relatie bestaat tussen “(her)verdeling” en levenskwaliteit. 

In principe kan elk specifiek kenmerk en elke prestatie van een sociaal systeem als indicator genomen worden voor de mate waarin het goed en kwalitatief functioneert. Zo worden bijvoorbeeld lage cijfers voor babysterfte, criminaliteit, analfabetisme, aantal gevangenissen en het lage percentage van bevolking zonder gezondheidszorg als positief beoordeeld. Datzelfde geldt voor de mate waarin de positie van de vrouw in het beroepsleven met die van de man gelijkgesteld is. En hoewel bijvoorbeeld de Verenigde Staten bijna het hoogste inkomen pro capita kan voorleggen, heeft het bijna de laagste cijfers qua levensverwachting binnen de groep van de ontwikkelde landen, en een niveau van geweldmisdrijven – moord in het bijzonder – dat buiten elke schaal valt. Van alle geweldplegingen staat moord het nauwst in relatie tot het niveau van ongelijkheid in een staat, een land of een stad.

De auteurs stellen dat het succes van een maatregel die sociale rechtvaardigheid beoogt niet gemeten moet worden op basis van de mate waarin (een deel van) de samenleving meer welstellend is geworden, maar eerder op basis van de toename van de levenskwaliteit voor de gehele bevolking. Ongelijke verdeling van goederen en financiële voordelen is niet alleen schadelijk omdat daardoor een ongelijke welstand wordt gecreëerd en afgunst wordt gewekt, maar ook omdat daardoor gevoelens van minderwaardigheid worden aangewakkerd en door het ontbreken van waardering het psychisch evenwicht en de trots wordt ondermijnt bij diegenen die bereid waren zich te engageren in een nieuwe sociale context.

De grote verdienste van Wilkinson en Pickett is dat ze de politieke wereld feiten en nieuwe premissen aanreiken om de economische ontwikkeling van hun land of regio anders te bekijken en te waarderen.  

"The Spirit Level" verscheen bij Uitgeverij Penguin, 325 bladzijden en kost 19€  

Roel Verschueren, Wenen 20 januari 2010 – www.verschueren.at