Kardinaal Schönborn celebreert "Klagegottesdienst" in de Stephansdom.

Slachtoffers van misbruik binnen de kerk zijn uitgenodigd te komen getuigen.

De uitzonderlijke misviering door de aartsbisschop van Wenen gepland, georganiseerd en gecelebreerd, komt als een absolute verrassing.

Voor het eerst werden gisteren officiële cijfers bekendgemaakt door de ombudsorganisaties van de kerk in Oostenrijk. Sinds het begin van dit jaar werden 566 aanklachten ontvangen, waarvan 174 in Wenen, 115 in Innsbruck, 78 in Linz, 55 in Salzburg, 63 in Graz, de rest verspreid over Eisenstadt, St.Pölten, Klagenfurt en Feldkirch. Een stormloop in vergelijking met het ganse vorige jaar, toen "slechts" 17 dossiers werden ingeleid.

"We nodigen de slachtoffers uit om over hun ervaringen en pijn te komen praten vanavond," zo kardinaal Schönborn. "Aanklachten, woede, schaamte, alles is toegelaten."

De mediabelangstelling zal overweldigend zijn. Ik kreeg zonet mijn accreditatie van het bisdom, en zal dus aanwezig zijn. Verslag van deze nu al als historische bijeenkomst betitelde misviering volgt.

Roel Verschueren, Wenen - 31 maart 2010

lees ook: "Wir haben es nicht gewusst"

Een dooie mus

Op zondag gaat Willy naar de kerk. De dienst begint om 10 uur maar ze vertrekt gewoonlijk pas een paar minuten voor tien. Je kan de kerkgangers immers horen zingen tot bij ons thuis. Ver kan die kerk dan ook niet zijn.

Ik ging dan maar even naar de vorderingen kijken op de werf. Aan de overkant van de sawah, bij de familietempel, zag ik Cokorda Gde Oka, de pater familias. Hij hield een oogje in het zeil bij de verfraaiingswerken van zijn tempel. Zoals kan afgeleid worden uit zijn naam is het een man van adel. We hadden eerder al een praatje gemaakt dus ik ging hem even groeten, ik had toch mijn wandelstok bij en het is maar een klein eindje. Het was wat bewolkt en niet echt warm dus ik dacht bij mezelf '... waarom maak ik geen wandelingetje door de rijstvelden tot de pijn opkomt, dan maak ik rechtsomkeer en heb ik toch wat beweging gehad.'

De rijstvelden liggen er nu mooi bij. Op sommige plaatsen pas omgeploegd en volgelopen met water. Door de iets hoger gelegen grasrandjes eromheen net reuzegrote spiegels die de hemel weerkaatsen. Op andere plaatsen is de jonge rijst net geplant en hebben de sawah's allerlei nuances van groen, afhankelijk van de hoek waaronder je kijkt en de tijd die verstreken is sinds het planten. Het water klatert door de bevloeiingskanaaltjes. Verder alleen het zingen van de vogels en af en toe het gekletter van een windmolen die als vogelverschrikker dienst doet. Op sommige velden wordt zelfs nog geploegd. Dat gebeurt door loonwerkers met een gemotoriseerde handploeg, tot aan hun dijen in de modder. De eigenaar van het veld zit vaak op een afstandje toe te kijken. Ik nam dus de tijd voor een praatje hier en een selamat pagi (goedemorgen) daar.

Na een kwartier op m'n gemakje wandelen realiseerde ik me dat ik geen pijn voelde. Dan maar verder lopen tot een volgend veld en daarna tot gindse palmboom. Het kwartier werd een halfuur, en dan een uur en nog was die pijn er niet. Mijn lijfspreuk indachtig ('Alles wat te mooi is om waar te zijn is niet waar'), besloot ik de sawah over te steken en via een alternatieve route terug te keren. Na enig zoeken vond ik een bruggetje over de rivier. Aan de overkant leidde een stijl weggetje, hier en daar voorzien van ruw uitgehakte treden, naar boven. Daar opnieuw rijstvelden met zicht op huizen in lintbebouwing.

Een oude man met kokosnoten aan een stok op de schouder vertelde me welke kant ik uit moest om bij de jalan besar (grote weg) te komen. Kinderen die aan het vliegeren waren op het veld, gingen voor die rare witte man op de loop.

Ik kwam uiteindelijk uit op Jalan Andong, een aaneenschakeling van winkeltjes met houtsnijwerk, namaakzilver, schilderijtjes, stenen beelden en dergelijke.

Iedereen prees zijn waar natuurlijk aan en met zachte dwang probeerden ze de vreemdeling de winkel in te praten. Met 'Lupa dompet' (portefeuille vergeten) maakte ik aan die pogingen abrupt een einde. Tweeënhalf uur later was ik terug thuis wat moe, maar zonder een centje pijn in de rug. Ik kon het nauwelijks geloven. Bij de deur kwam Nyoman naar me toe. Willy was om twaalf uur uit de kerk gekomen en had me niet thuis getroffen. Ze had geprobeerd me te bellen maar ik was mijn telefoon vergeten mee te nemen. Paniek in de rangen: oom was verdwenen! Ze stuurde Dewa erop uit om te gaan informeren of iemand me gezien had. Cokarda Gde Oka zei dat ik naar het noorden was gegaan. Willy en Dewa zetten de achtervolging in. Oom lag vast ergens in een ravijn of was weer door zijn benen gezakt en kon niet meer opstaan. Mensen op het land bevestigden dat een mannetje met een stok naar utara (noord) was gewandeld, maar dat was al een tijd geleden. Willy, die mijn sandalen al ettelijke malen heeft schoongemaakt vond het patroon van mijn zolen in de modderige paadjes tussen de rijstvelden en spoorde Dewa aan tot looppas.

Thuis aangekomen zag ik 5 gemiste oproepen van Willy en een SMS van Dewa.

Ik heb naar aanleiding van dit avontuur de volgende dwingende instructies gekregen:

• nooit meer gaan wandelen zonder mijn GSM
• altijd mijn hoed opzetten
me insmeren voor ik de deur uit ga
• bij voorkeur niet alleen gaan want stel dat er wat gebeurt
• drinken meenemen

Ik was zo opgetogen dat van een siësta niets in huis kwam.

Saar bleef er nuchter onder en raadde me aan te wachten met victorie kraaien tot de volgende dag. 'Dan kom je vast je bed niet meer uit', zei ze.

U zult denken: 'En dat allemaal voor een paar uurtjes wandelen. Die kan je ook blij maken met een dooie mus!'

Wanneer je na jaren weer pijnvrij kan wandelen zonder de hulp van pijnstillers dan is 2 en een half uur wandelen geen dooie mus.

Dan is dat een grote gebraden kerstkalkoen, inclusief groentenkrans en zelfgemaakte kroketjes.

Neem dat maar van mij aan!

Dirk

Op de foto Villa Sabandari - Ubud - Bali opgenomen vanuit het woudtempeltje van Cokorda Gde Oka

Wir haben es nicht gewusst - collaboratie binnen de kerk anno 2010

Hij vond het nodig te zeggen dat hij nog altijd jezuïet was. Ik bouwde een korte pauze in, en dacht even na over hoe het kwam dat ik nooit de behoefte had om iemand te vertellen dat ik schrijver ben. Misschien is mijn beroep minder sacraal, hoewel we beiden roeping nodig hebben. Misschien liggen onze initiële verwachtingen te ver uit elkaar, hij wil immers zielen redden, ik wil het hart raken. Behoeftes kunnen wel degelijk verschillen.

Toen de pauze lang genoeg geduurd had, onderbrak ik de ijlheid, bracht het niets terug naar iets, en vroeg of hij daar een probleem mee had, met jezuïet zijn, had gelukkig ook hij meteen begrepen.

“Meer en meer”, zei hij bijna fluisterend, “eigenlijk meer en meer.” Ik was die nederigheid niet gewoon, wou hem dat ook duidelijk maken, ik verkies een gesprekspartner op ooghoogte, onderdanigheid past niet bij de kerk. Hij was tien jaar jonger dan ik, dus biechturen genoeg om te weten hoe het leven loopt, toevallig in de stad, toevallig op de plaats waar ik me bevond, hoewel toeval in deze situatie waarschijnlijk onwaarschijnlijk is. Waar ik op dit moment aan werkte, vroeg hij om een tweede stilte te vermijden. Onder andere aan jezuïeten, zei ik zonder schroom en liet zijn blik niet los. Hij bloosde als een dertienjarige.

Hij begreep meteen wat voor hem lag, dat iets bijzonders op de handgeschreven bladzijde stond, het ging uiteindelijk ook een beetje over hem. Hij keek naar het grote A4 schrift met blauwe lijnen, naar de ondersteboven zinnen. Zo zag ook hij eruit, wat ondersteboven, op zoek naar de vaste blauwe voorgedrukte leidraad waaraan mijn nog twijfelende zinnen zich vastgrepen omdat ze anders verloren zouden gaan. Klad, het onvermijdelijke voorspel. Woorden hebben context nodig, anders riskeren ze snel te verglijden naar een bijeen gevaagd hoopje niets, onderaan de bladzijde, tot iemand de moeizaam verzamelde stelling als kruimels van het blad wegvaagt en onder de bank verspreidt tot morgen de kuisvrouw komt.

            Hij had het moeilijk het gesprek te vinden dat hij in het gezelschap van een toevallige landgenoot aaneen wou rijgen tot iets wat zin geeft. Zingeving is voor een jezuïet van levensbelang, maar als ergens de moed ontbreekt, de passie gestorven is, het leven eerder als last dan als lust genuttigd wordt, dan komt een dialoog maar moeizaam op gang. We gaven elkaar nochtans alle kans, en ik bestelde zijn tweede koffie.

Ik besliste om dan maar met Rik Torfs te beginnen. Torfs opent goed, zelfs bij een jonge jezuïet, ook met zijn jongste boek dat ik nog de laatste achttien bladzijden schuldig ben. Ik probeerde een opening en sprak over de nieuwe collaboratie. Hoe interessant het was dat Torfs collaboratie herdefinieerde en probeerde een dimensie te geven waarover moest worden nagedacht. En hoe ik dacht dat mocht hij het boek vandaag herschrijven, hij collaboratie in verband zou brengen met al die kerkelijke gezaghebbers die stilzwijgend gevallen van misbruik verschoven van de ene parochie naar de andere, van het ene college in de stad naar een congregatie op de buiten. Omdat daardoor het probleem verschoven werd, en misschien alles weer goed zou worden, of het daardoor toch minstens stil zou blijven.

Waar ik eigenlijk op aanstuurde, vroeg hij onschuldiger dan hij leek. Ik probeerde de situatie te schetsen door middel van een lezersbrief die ik diezelfde dag in een krant had gevonden: een man verklaarde dat zijn geliefde hem altijd een sms stuurde voor ze met iemand anders seks had, ‘I love you’, stond er telkens weer. Hij was niet verondersteld te weten waar of met wie ze de avond doorbracht. Hij wist het gewoon. Ze zocht in haar korte boodschap vroegtijdige vergeving. Of priesters misschien een kruisteken maakten voor ze zich vergrepen? Een snel kruisteken, als verzoek voor een even vroegtijdige vergeving? De lezersbrief kwam niet goed aan, dus ik herpakte me. Dat in bijna elk interview met verantwoordelijken van de kerkelijke hiërarchie te lezen valt dat de geïnterviewde van het systematisch misbruik in zijn parochie, college, klooster, jeugdorganisatie of andere vorm van ‘pedagogisch samenzijn’ niet op de hoogte was. En dat niet alleen de herinnering aan de vergelijkbare ‘verontschuldiging’ door Oostenrijkse en Duitse militairen na de Tweede Wereldoorlog hernieuwde woede veroorzaakt, de verontwaardiging is des te groter omdat dit voortdurende en onbestrafte, verstopte en verloochende misbruik in vredestijd door priesters werd bedreven. Hier kwam geen bruin-dictatoriale opdracht tot genocide, hier gaat het over een nieuwe vorm van collaboratie, dit keer gebouwd op geheimhouding en leugenachtig zwijgen, wegkijken en de horde beschermen.

Toen hij bleef zwijgen nam ik Torfs’ boek bij de hand en las hem een passage voor:

“Het merkwaardige, en misschien ook wel verschrikkelijke, van collaboratie is dat je niets hoeft te doen om vreselijk in de fout te gaan. Gewoon meedoen, uitvoeren, gehoorzaam zijn tot in het kleinste detail, is voldoende. De collaborateur (…) glijdt geruisloos de criminaliteit binnen door niets te doen. (…) Wie niet wil collaboreren, en tegelijk de moed mist om zich te verzetten, kan natuurlijk naar vluchtwegen op zoek gaan. Maar dat is nu juist het probleem: vluchten, het opzoeken van de luwte, het kiezen voor strikte neutraliteit, het bewust niet willen weten, is een houding die mogelijk door de beugel kan in een democratische samenleving in vredestijd, maar niet op momenten van wreedheid en schending van alles wat menselijk is. (…) Vanaf wanneer wordt het niet weten schuldig, wordt het collaboratie?”

Hij nipte aan zijn cappuccino en liet mijn ogen niet los zolang ik zelf aan het blad gekluisterd was. Ik zag ook dat hij constant knikte, alsof een euro viel die te lang was blijven steken. Een schrijver ziet dat, die heeft een derde oog voor de lezer, die weet wanneer iemand aan zijn lippen hangt, ook als hij iemand anders’ verhaal vertelt. Ik had het gevoel dat hij wist waar ik op aanstuurde, hij had dezelfde tekst gelezen, hij kende Torfs, echter zonder tot mijn conclusie te komen. Een jezuïet laat zich niet sturen, dacht ik zo, dus dan vergaat de behoefte om dat te proberen even snel als de nood om met hem ergens over te discussiëren. Wat te nauw aan de huid komt wordt afgeschud. “IHS”. Een logo, ‘a brand’, een teken dat ergens voor staat, anders hadden ze het niet uitgevonden. Een teken ondertussen voor velen verworden tot een brandmerk, en het was precies de schroom om het met hem daarover te hebben die aan de basis van de stiltes lag. Maar ik had tijd, en hij had nood. Lotgenoten onder mekaar. En beiden met respect voor Torfs, hoewel de hoogleraar nooit kon vermoeden dat een frisse tekst uit 2009 zo toepasselijk voor de onfrisse kerk van 2010 kon zijn, zoals mijn toevallige gesprekspartner woord na woord ontdekte.

Ik zei hem dat iedereen deze dagen op zoek is naar het causaal verband tussen celibaat, gesloten gemeenschappen, de periode tussen de jaren zestig en tachtig van de vorige eeuw, patriarchale opvoedingssystemen en geestelijken, en alles wat sinds meer dan een paar maanden de kranten vult. Eerst in de US, dan in Ierland, vervolgens in Duitsland en nu in Oostenrijk. Er lijkt geen einde aan te komen, daar waren we het beiden over eens. Misbruik maakt ons onwennig, we hebben de houding nog niet gevonden die erbij past, eerst komt de verontwaardiging, dan het gevoel van onpasselijkheid, vervolgens woede, dan haat. Te veel houding zou wijzen op begrip, en dat is in deze fase van het verzamelen van feiten zo niet ongepast, dan zeker te vroeg. Processen hebben hun eigen verloop.

        53.216 personen verlieten in 2009 de kerk in Oostenrijk. Officieel uitgetreden. Dat is 43,5% meer dan in 2008 toen priester Gerhard Maria Wagner werd voorgedragen als bisschop voor Linz, niettegenstaande zijn uitspraken over homoseksualiteit die volgens hem “geneesbaar” zou zijn. Dat bisschop Elmar Fischer zich bij dit standpunt aansloot en homoseksualiteit met “andere psychische ziekten” zoals alcoholisme vergeleek heeft dit uittredingsproces zeker versneld. En dat in 2008! In 2009 en 2010 gaat het over Kloster Neustifte in Brixen, het internaat van de Zisterzienserstift Wilhering, het Bregenzer jongensinternaat, klooster Mehrerau, het Regensburger Domspatzen-internaat, het Haus der Salesianen Don Boscos in Wenen, de Erzabtie St. Peter in Salzburg, de Wiener Sängerknaben… de lijst is nog maar een begin, de klachten zijn nog maar begonnen. De tsunami is nog in wording.

Hij had geen antwoord op mijn vraag waarom in Vlaanderen de hel nog niet is losgebarsten. Waarom de kranten alleen over het buitenland berichten en niet op zoek gaan naar wat in eigen land zou kunnen gebeurd zijn. Of zijn we echt zo anders?

            Hij had geen standpunt toen ik nogal gemeen vroeg of de moedermelk in Vlaanderen wat zuiverder is? Of we onze kinderen anders opvoeden, of onze ouders alerter en wantrouwiger waren over wat achter de gesloten deuren van onze scholen gaande was en daardoor deze schande bij ons vermeden werd? Of zijn we beter in het verdringen? Zijn onze priesters beter opgeleid, vond hij zichzelf beter voorbereid op zijn taak, was hij meer in het reine met zijn eigen seksualiteit dan zijn buitenlandse broeders? Selecteert de kerk in Vlaanderen alleen bewezen niet-kandidaat kinderschenders, of zijn we zo opgevoed dat niemand van ons ooit daarover zal spreken? Omdat we het voorrecht hadden te mogen studeren, deel uit te maken van de katholieke elite waarvan elk jaar opnieuw bewezen werd dat ze aan de universiteit de hoogste kansen had? Willen we onze Vlaamse elite niet in opspraak brengen? De lange lijst oud-studenten die de uitzonderlijke opvoeding genoten en dankzij een of ander college vandaag schitteren als coniferen binnen onze samenleving?

We kunnen toch de pedagogische impact niet verloochenen die de Vlaamse colleges hadden op mensen zoals Emile Verhaeren, Maurice Maeterlinck, Joris van Severen, August de Schryver, Marcel Strome, Jacques Rogge, Gerard Mortier, Philippe Herreweghe, Bert de Graeve, Geert Hoste, Marc Coucke, Vincent van Quikenborne, Sven Ornelis en ga zo maar door. Allemaal door de handen van jezuïeten gegaan, hopelijk alleen figuurlijk.

Als in Oostenrijk alleen meer dan 56.000 mensen de kerk verlieten in 2009, dan betekent dat wat. Want ze moeten daarvoor een niet eenvoudige procedure doorlopen waardoor op alle officiële documenten het betalend lidmaatschap van de kerk wordt geschrapt, en daardoor ook de kerkbijdrage van gemiddeld 100 euro wordt geannuleerd. De kerk verloor 5.600.000 euro aan bijdragen het voorbije jaar. Gesponsord misbruik geannuleerd.

Mijn toevallige gesprekspartner vond het wel onrechtvaardig dat alle berichtgeving zuiver op de kerk was toegespitst. Dat buiten de organisatie van de kerk minstens evenveel – zo niet meer – kindermishandeling en seksueel misbruik van jongeren plaatsvond. Een techniek als een andere, zeggen dat de misdaad ook door anderen werd bedreven vermindert natuurlijk het gewicht van de misdaad niet, maar wat kan hij anders zeggen? Wie kan met de gegevens hoe dan ook rationeel om? De slachtofferrol van het niet-geïsoleerde geval waarin hij zich probeerde te wentelen, is typisch en helpt soms, maar in dit geval was het een lafbekkerige poging om de eigen pijn te verzachten. “Anderen ook!”, “we zijn niet alleen”, ze staan inderdaad niet alleen met hun problemen daar. Toen ik hem dat met zoveel woorden zei, met een ongehoorde vriendelijkheid en openheid, en eraan toevoegde dat er spijts zijn argument toch nog een onderscheid was, liet hij zich hulpeloos zakken, en dronk zijn glas water.

Het onderscheid moet gezocht worden in de bijzondere rol die de dienaars van God – dus ook hij – zichzelf hadden toebedeeld. In het morele gezag, de heilige missie die de kerk zich sinds eeuwen toevertrouwt, het maatschappelijk statuut van priesters en opvoeders, de bijna genootschappelijke onschendbaarheid die ze in stand proberen te houden. De kerk is in deze niet alleen dader, maar wil ook zelf de enige rechter zijn. De kerk had een tot voor kort hermetisch gesloten eigen geweten, hoewel ze zich als instituut en instantie steeds met het geweten van haar gelovigen heeft bemoeid. Zwijgen is in dit geval mededaderschap, collaboratie in de ergste vorm.

Ondertussen is beschreven hoe paus Benedikt XVI in 1980, tijdens zijn ambt als aartsbisschop in München, zelf instemde met de overplaatsing van een priester van Essen naar München die een elfjarige jongen seksueel had misbruikt. Dezelfde priester werd later wegens herhaling van delicten veroordeeld. Nee, paus zou niemand willen zijn, en een collaborerende paus nog minder. Maar aan feiten is niet te ontkomen, ook als de herinnering vervaagt.

“Als leiders wankelen, struikelt het volk,” schrijft Torfs. We mogen dat ondertussen met een korrel zout corrigeren als: “Als het volk spreekt, wankelen de leiders.” Het is alleen nog de vraag wanneer in Vlaanderen eindelijk iemand  begint te spreken.

“Een kwestie van tijd,” zegt mijn landgenoot, en blijft graag nog even zitten. Ik ook. Een jezuïet en een ignost, beladen met eenzelfde probleem, in het buitenland bekommerd om wat thuis nog niet is begonnen. Wachtend op de eerste. Want statistiek is wel te verloochenen, vermijden kan men niet.

“Wie knielt, verheft zich om wie niet knielt te vernederen,” citeer ik Torfs.

Mijn vriend-jezuïet en ik beslisten ondertussen unaniem om voor niemand nog te knielen.

Roel Verschueren, Wenen 16 maart 2010 - www.verschueren.at

Stereotypes

De film 'Leap Year' heeft de Ieren ( of althans de Ierse filmcritici) tegen de borst gestoten.
In de film volgt een Amerikaanse vrouw haar vriend naar Ierland om hem daar op 29 februari een huwelijksvoorstel te doen. In Ierland is 29 Februari de enige dag dat een vrouw een man ten huwelijk mag vragen.

Ze komt ergens in een klein dorpje terecht, waar de bewoners al zingend en dansend Guiness zitten te drinken, en wordt er verliefd op een rasechte Ier.

De critici vonden het aanstotend dat de Ieren in de film afgeschilderd werden als Guiness drinkende, Riverdance dansende, simpele geesten. Er was nergens een computer of enige moderne architectuur te zien. Ierland was een oasis van groen, met blatende schapen en drinkende boeren.

Ikzelf heb de film niet gezien, ik las alleen maar de kritiek en het commentaar van de journalisten.
Een paar pagina's verder las ik in een artikel dat volgens Eamon Ryan, minister voor communicatie en energie Ierland het Silicon Valley van Europa zou worden. Ik verstikte bijna.

Nu is Ierland inderdaad wel niet meer het land van de jaren tachtig. Cork heeft zijn eigen National Software Centre en Webworks, en in heel Ierland zijn er een pak innovatieve projecten aan de gang. Maar door het hier Silicon Valley te noemen maken ze dezelfde fout als tijdens de Keltische tijger: ze bouwen weer luchtkastelen.

De Ieren leiden blijkbaar aan een identiteitscrisis. het beeld dat ze jarenlang van zichzelf hebben opgehangen klopt niet meer. De recessie en de schandalen hebben hen een opdoffer gegeven.
Maar wil de doorsnee Ier nu echt van dat imago af? De winkels liggen vol van Leprechaun hoeden, namaak Guiness pinten en shamrock voor St Patricks day. De Ierse droom trekt jaarlijks steeds weer een pak toeristen aan.

 
De Amerikanen zijn in aantal gedaald, maar diegenen die nog naar hier komen doen dat omwille van de groene Ierse droom, niet omwille van innovatie.
Emma Kate, de sopraan die traditionele Ierse liederen zingt heeft veel succes in de USA.
 
Deze mijmeringen over nationale identiteit en sterotypes bracht me ook weer bij mijn blogpost van vorig jaar, waar ik het had over Vlaanderen 2020. Wat voor een beeld wilt Vlaanderen eigenlijk creëren van zichzelf. Heeft Vlaanderen een identiteit in het buitenland? Misschien wel onder de zakenlui, maar bij de doorsnee burger?

Ik heb daarom een kleine rondvraag gedaan bij mijn facebook vrienden. Aan alle Belgen vroeg ik naar de eerste drie woorden waar ze aan dachten als ze het woord 'Ierland' horen. Ik deed hetzelfde bij Ieren en andere niet-Belgen voor de woorden Belgie, Vlaanderen en Ierland.
Ik heb aan de Belgen niet gevraagd wat ze over Belgie of Vlaanderen denken, want dat zou net iets te politiek geladen zijn.

Voor het woord 'Ierland': dachten de niet-Ieren vooral aan 'groen', 'mooi landschap' en dan een gelijk aantal voor 'shamrock' ( de piepkleine klaver, symbool voor de Drievuldigheid) en 'Guiness'.

De niet-Ieren die in Ierland wonen denken er blijkbaar anders over, meestal komt dat, denk ik, omdat de Ierse droom maar een droom blijkt te zijn. Zij denken vooral:'Regen', 'alcohol' en in gelijke mate 'chaos','groen' en 'natuur'. Andere woorden waren o.a. oud, ontwikkelingsland ( door een teleurgestelde Amerikaan) maar ook vriendelijk, luchtkastelen.

De Ieren die over Ierland denken, waren een echte verrassing. Ze denken nog meer stereotypisch dan andere nationaliteiten. Hun woorden waren: Groen,St Patricks Day, Guiness, U2 en Leprechauns (dwergen).

Over Belgie dacht bijna iedereen dezelfde drie woorden: Chocolade, bier en diamanten. Niet 'pedofilie' dus, zoals in de film 'In Bruges' gesuggereerd werd.

En dan komt Vlaanderen. en het blijkt dat er nog heel wat werk aan de boeg is om Vlaanderen ook een identiteit te geven.
70% dacht aan de eerste wereldoorlog. Hun woorden varieerden van 'WWI', 'poppies' tot 'Fields'. Ze komen allemaal uit 'In Flanders Fields' van John Mac Crae, het gedicht dat iedereen hier in het secundair onderwijs moet leren.

Op de tweede plaats, met 40% kwamen kunst en cultuur. Meestal werd Rubens als voorbeeld gegeven.
Evenveel mensen(ook 40%) kennen Vlaanderen echter niet of weten er niets over. Verder dacht men aan Vlaams, Walen, Brugge, en één Ier was heel fier toen ze 'Kuifje' zei.

De niet-Belgen waren vooral Ieren en Engelsen, maar ook één Amerikaan, een Libanees en een Filipijn. De laatste twee kenden Vlaanderen helemaal niet. De Ieren die Vlaanderen niet kenden waren een binnenhuis architect en een computer technicus. Eén Schotse vrouw, een ex-BBC medewerker, wist niets over Vlaanderen.

Ik weet wel dat het maar om een kleine groep mensen gaat. Maar toch denk ik dat we hier een klein lesje kunnen leren.

Wees voorzichtig met stereotypes, ze blijven je navolgen. En Vlaanderen, wat we ook mogen denken en dromen, we zijn slechts weinig of niet gekend en we hebben nog een pak werk om daar iets aan te veranderen.

Roos Demol

Nyoman's baby

Onze tuinman Nyoman, die overigens door iedereen Komang wordt genoemd, is 13 dagen geleden voor de tweede keer vader geworden. Hij had al een zoontje van anderhalf. Daar kwam een broertje bij.

  Gisteren, op de 12de dag na de geboorte, werd er een upacara (ceremonie) gehouden. Het leek ons een goed moment voor het kraambezoek.

We maakten er dan maar gelijk ons eerste bedrijfsuitstap van. Met ons voltallig personeel, minus de gelukkige vader want die had z’n vrije dag, met z’n vijven dus, ging het richting Payangan, het dorp van Nyoman.

Na ‘The Mall’, moesten we linksaf had hij gezegd, eerste straat rechts en dan het vierde huis op de linkerkant. ‘The Mall’ bleek trouwens gewoon de pasar (traditionele markt) te zijn.

De trotse vader stond ons al in traditionele kledij op te wachten met baby in de armen.

Grootmoeder wilde trots poseren met haar nakomeling en probeerde een conversatie op gang te brengen. Wanneer je geen tanden meer hebt en naast Balinees alleen maar een paar woorden Bahasa Indonesia spreekt, is dat vanzelfsprekend niet evident. Het enige wat ik begreep was ‘cantik (mooi)’ toen ze mijn vrouw’s benen aanraakte.

Tegen mij deed ze later, bij het afscheid nemen, ook een hele uitleg. Mijn benen liet ze met rust. ‘Cantik’ heb ik jammer genoeg niet gehoord maar ze lachte wel vriendelijk en ik ben nogal gauw tevreden.
 
Er was koffie, thee en koek terwijl in een hoek van het binnenpleintje de ceremonie verder ging. Een oude man, in het wit gekleed zat bij een tafel die volstond met allerhande offergaven. Het bleek een onderpriester te zijn.

Zoiets als een onderpastoor in de katholieke kerk zeker? Er vonden een aantal, voor ons onbegrijpelijke rituelen plaats.

Ook Dewa, onze chauffeur begreep er niets van. Deze rituelen zijn namelijk van dorp tot dorp verschillend.
Op een bepaald moment stonden moeder met kind, vader en oma in een kring. Twee hadden een kleine kip in de hand die eerst werd gewassen. De derde droeg het vruchtbeginsel van een bananenboom, gewikkeld in een reep stof. Ze gaven elkaar dan een aantal keer die dingen door terwijl er gebeden werden uitgesproken.

Balinezen geloven in reïncarnatie. De nieuwgeborene wordt daarom gezien als een wedergeboren voorvader en tot 42 dagen na de geboorte als een kleine god vereerd. De vader wast na de bevalling de placenta tot alle bloed verdwenen is en stopt ze dan in een kokosnoot, samen met kruiden en wat kleine werktuigen.

Dat alles wordt voor de inkompoort begraven en afgedekt met een gevlochten mand. Een kaars of lamp erin als bescherming tegen dieren en kwade geesten. Zo weet meteen ook de hele de buurt dat er een baby geboren is in dat bepaalde huis.

De moeder en de baby mogen tot 35 dagen na de bevalling de tempel niet betreden. Na 105 dagen, 3 maanden volgens de Balinese kalender, is er ‘Mekakulan’ een ceremonie tijdens dewelke een priester het haar van de baby afknipt om zo mooie haren tijdens de rest van het leven te garanderen.

Wel jammer dat een gelijkaardig ritueel niet bestond in de katholieke kerk medio vorige eeuw. De eerste 105 dagen mag de baby ook nooit de grond raken; tijdens de ceremonie worden de beentjes gezegend opdat het kind snel zou leren lopen. Het kind krijgt dan ook officieel een naam. Elke 210 dagen daarna wordt de verjaardag (otonan) gevierd.

Tijdens één van de pauzes glipte onze huishoudster weg. Ze ging op verkenningstocht zei ze. Balinese families leven namelijk niet gewoon in een huisje met tuintje. Verschillende generaties blijven bij elkaar wonen. De zonen blijven met hun gezin in het ouderlijk huis; de dochters verhuizen na hun huwelijk naar de compound van hun man.

Het stuk land van Nyoman’s familie is 3500 vierkante meter groot en volgebouwd met huisjes, schuurtjes, open paviljoenen en tempeltjes. Hier en daar een boom of een tuintje. Willy vond ik terug, in druk gesprek met een oudere zus van Nyoman. Die bracht haar later ‘daun pandan’, bladeren die je gebruikt om bijvoorbeeld pannenkoekjes een karakteristieke groene kleur en een typische smaak te geven. Later volgden een aantal bewortelde scheuten van die plant en stukken suikerriet.

Voor we thuis waren had ze ongetwijfeld al uitgekiend waar ze die schatten ging planten.

Dirk Weemaes

Villa Sabandari, Ubud | Bali

Mná Gaeilge- Ierse Vrouwen

  

Ze noemen Mary, Margaret,en Joan, ze houden van een druppel, en ze houden van plezier. Het zijn de Ierse vrouwen, vrouwen van middelbare leeftijd.

Ze waren jong in de jaren dat het gebruiken van condooms nog illegaal was ; vanaf 1979 waren ze te verkrijgen in de apotheker mét een doktersvoorschrift, de pil werd op de zwarte markt gekocht of ook met een voorschrift van de dokter en dit mocht alleen voor vrouwen met onregelmatige menstruatie.

Er waren dus plots een pak vrouwen met dit probleem in Ierland. En als de dokter niet overtuigd kon worden, dan werd de pil op de zwarte markt gekocht.

Ze waren jong toen de Magdalene wasserijen bestonden en de industriele scholen op volle toeren draaiden.
Ze zijn getrouwd met de jongens uit het dorp, en ze zwaaien de plak in huis. Want de Ierse 'Mam' is zoals de Italiaanse 'mama'. Ze gaan weinig of nooit uit in het gezelschap van hun echtgenoot, dat zou te saai zijn.

De Ierse vrouwen vormen een heel hechte gemeeschap waar mannen niet in thuis horen. Zij beslissen wie in het dorp aanvaard wordt en wie niet, ze zijn ook een grote stemmengroep, daar kunnen de politiekers van meespreken.

Enkel tijdens het weekend als ze naar de pub gaan, mag mijnheer mee. Hij staat dan aan de toog en zij zit aan de tafel met haar vriendinnen. Mijnheer betaalt de drankjes, zodat de vrouwen zo lang mogelijk blijven zitten. Want als zij er genoeg van heeft gaat iedereen naar huis. Nu, dat gebeurt niet dikwijls.

Meestal blijft mevrouw doordrinken als mijnheer niet meer kan. Na het sluitingsuur gaan de gordijnen dicht en de deur op slot, en de dames blijven dikwijls plakken tot de vroege uurtjes.

Veel van deze vrouwen hebben grote tragedies meegemaakt. Het lijkt me altijd weer dat er hier meer tragedies gebeuren dan in Belgie. Misschien is dat omdat iedereen hier nog iedereen kent, en je het dus ook altijd hoort als er iets gebeurt.

Zo waren er in het kleine dorpje waar ik vroeger woonde, in Ballinadee, Mary, die haar eerste kindje verloren was. Haar man stierf aan mondkanker toen hij 40 was. Mary bleef alleen met haar enige zoon, en werkt hard om elke maand rond te komen.

Bridey's echtgenoot stierf aan de ziekte van Weil ( veroorzaakt door ratten) na in de tuin gewerkt te hebben. Margaret, een moeder van zes jongens, verloor haar man aan een hartaanval, Nellie's zeventienjarige zoon stierf in een auto ongeval, Mary van naast ons verloor haar schoonzuster aan een allergische reactie, en dit zijn maar enkele verhalen.

Net zoals ze plezier maken met elkaar, steunen ze elkaar ook door alle tragedies heen. Als er iemand sterft, komen de vriendinnen dadelijk toegelopen om het huis te kuisen, de boterhammen te smeren en om te troosten. Het is een hartverwarmend zicht om hen zo bezig te zien.

Ik heb zelf ook veel steun gekregen van mijn eigen vriendenkring. Het was niet gemakkelijk om borstkanker te krijgen zonder familie om me heen, maar de vriendschap en de steun die ik hier gekregen heb was ongelooflijk en ontroerend. Catherine kwam spontaan het huishouden doen toen ik in het ziekenhuis lag, ze paste op de kinderen, kookte voor hen en hielp hen met hun huiswerk.

Nellie kwam regelmatig met klaargemaakte schotels af die Haydn dan enkel in de oven moest stoppen. De twee Mary's uit de buurt kwamen het huis schoon maken, en dan waren er de fantastische vrouwen van het koor die naast me kwamen zitten tijdens de chemotherapie sessies. Marina, die met me mee kwam om pruiken te passen, en Lynn die erbij was toen ik mijn hoofd liet kaalscheren, en me heel moedig zei dat ik er echt goed uitzag zonder haar.

 

Dit zijn de Ierse vrouwen van mijn hart, het zijn de vrouwen waar je nooit over leest. Ze zijn geen schoonheden , ze zijn geen power vrouwen , ze hebben geen carriere . Maar nu zaterdag 6 maart, de dag van de vrouw, verdienen ze het toch wel echt om eens in de bloemetjes gezet te worden.

Roos Demol