juni 2011

Geplaatst op 16 juni 2011 door Lars Bové Reacties | Reageren

Het palazzo van de Raad van State

In zijn jongste jaarverslag kondigt de Raad van State een nieuw hoofdstuk aan. Het spook van de achterstand is definitief verjaagd. Anno 2011 wachten vijf keer minder rechtszaken op een uitspraak dan in 2007. Tijd dus voor een gesprek met de gangmakers van het succesverhaal.

We zijn te gast in het 'Paleis van de markies van Assche'. Een prachtig oud herenhuis in de Europese wijk in Brussel. Ontworpen in 1860. De gevel is een kopie van het 'Palazzo Farnese', het paleis van Paus Paulus III in Rome. In de grote trappenhal, met originele decoratie in neo-Lodewijk XIV-stijl, bespeur ik een gedenkplaat dat koning Leopold III hier geboren is. Lang geleden was dit nog een pied à terre voor leden van de koninklijke familie.

Maar dit 'paleis' is intussen al meer dan 60 jaar de thuisbasis van de Raad van State. In dit gebouw worden de fameuze adviezen opgesteld waarmee de Raad van State toekomstige wetten en regels prijst of kraakt. Quota voor vrouwen in raden van bestuur, de verstrenging van gezinshereniging en de fondsen voor de kerk. Om maar enkele hete hangijzers te noemen waarover de Raad van State onlangs belangrijke adviezen uitbracht.

In dit gebouw wordt geen recht gesproken. Dat gebeurt in de vijf recentere gebouwen die de Raad van State in de Leopoldwijk groepeert. Daar moet u zijn om beslissingen van alle mogelijke overheidsadministraties aan te vechten. Zoals milieuvergunningen en overheidscontracten.

De grandeur van dit paleis staat weliswaar in schril contrast met de bekladde reputatie van dit huis. Want wie Raad van State zegt, denkt in de eerste plaats aan oeverloos lange procedures.

Redelijke termijn

In november 2006 schreef De Tijd nog dat er 621 zaken hangende waren die al meer dan tien jaar op een definitieve uitspraak wachten. Met hallucinante situaties, zoals een arrest over een bouwvergunning in het Antwerpse, die 13 jaar (!) eerder was toegekend. Beschamend voor een van de hoogste drie rechtscolleges van het land, naast het Hof van Cassatie en het Grondwettelijk Hof.

'In die stokoude zaken hebben we echt problemen gekend', bekent eerste voorzitter Robert Andersen. 'Het Europees Hof heeft België meermaals veroordeeld wegens het overschrijden van de redelijke termijn. En er loopt nog een tiental processen voor de Belgische rechtbanken en hoven van beroep waarin de Belgische staat aansprakelijk wordt gesteld voor de vertragingen bij de Raad van State. In de vonnissen die al zijn geveld - een viertal - is de staat telkens veroordeeld tot schadevergoedingen.'

Maar in zijn nieuwe jaarverslag over de periode 2009-2010 draait de Raad van State die zwarte bladzijde definitief om. Waren er in augustus 2007 liefst 32.115 zaken wachtende, dan waren dat er in augustus 2010 nog maar 10.116. En vandaag zijn dat er niet eens 6.500. Vijf keer minder dus, in amper vier jaar tijd. Andersen: 'Dat is het resultaat van hard werken, dag en nacht, op zon- en feestdagen.'

De gigantische achterstand is destijds ontstaan door de tsunami aan vreemdelingendossiers die de Raad van State overspoelde. In 2007 waren 21.516 vreemdelingenzaken hangende. Maar dat jaar is met de oprichting van een aparte Raad voor de Vreemdelingen-betwistingen het tij gekeerd. Zo wachtten in 2010 nog maar 3.968 vreemdelingenzaken op een verdict. 'En vandaag is de achterstand in de oude vreemdelingendossiers zelfs helemaal weggewerkt aan Nederlandstalige kant', meldt voorzitster Marie-Rose Bracke. 'Aan Franstalige kant zal dat nog maximaal een jaar duren. Daar was de toevloed groter. Maar dan zal de achterstand volledig weggewerkt zijn.'

In de nabije toekomst, na het volgende gerechtelijk jaar, zal men bij de Raad van State voor gewone annulatieberoepen niet langer moeten wachten dan 18 maanden om een arrest te krijgen. '18 maanden om een annulatieberoep af te handelen, is zeker niet lang meer. Sneller gaat niet', meent Andersen. 'De zaken zijn veel ingewikkelder dan vroeger, met almaar meer beslissingsniveaus en rechtsregels. Sommige advocaten klagen zelfs dat het te snel gaat. En net als het Hof van Cassatie zijn wij het hoogste rechtscollege van het land. Dan telt niet alleen de kwantiteit van de arresten, ook de kwaliteit. We moeten de mensen goed bedienen.'

Klachten

Vorige maand stelde ontslagnemend minister van Justitie Stefaan De Clerck (CD&V) voor beslissingen van de overheid immuun te maken voor individuele klachten bij de Raad van State. De aanleiding was de vernietiging van de bouwvergunning voor de tramlijn Deurne-Wijnegem na een klacht van welgeteld één buurtbewoner.

'Als de regering of het parlement de toegang van de burger tot de Raad van State wil beperken, moeten ze hun verantwoordelijkheid maar nemen', reageert Andersen. 'Voor sommige zaken zou het misschien wenselijk zijn dat wij, rechters, meer marge voor 'appreciatie' zouden krijgen. Dan kunnen we de belangen afwegen. Maar dat houdt ook een gevaar in. Als de regering bijvoorbeeld beslist een kerncentrale te sluiten, dan is het niet aan de rechters om af te wegen of dat wel maatschappelijk zinvol is. Wij zijn geen bestuurders.'

Bracke: 'Een bijkomend instrument kan zijn dat we de overheid nog de kans geven tijdens de procedure haar fout recht te zetten, zonder meteen de hele beslissing te vernietigen. Zo kunnen grote investeringsprojecten toch doorgaan.'

'En in plaats van de beslissing te verbreken zouden we ook schadevergoedingen kunnen opleggen', vult Andersen aan.

'Nu ja, ik schat dat slechts één op de tien zaken leidt tot een verbreking. Dat zijn er dus heel weinig. Maar wij zitten nu eenmaal in een zeer delicate positie. Ik moet u niet vertellen dat politici niet blij zijn als we hun beslissingen vernietigen.'

Versnippering

Er gaan ook stemmen op om de Raad van State volledig te hervormen. Minister De Clerck wil in alle rechtbanken 'administratieve kamers' oprichten. Die zouden het werk van de Raad van State overnemen. Die laatste zou dan nog alleen dienstdoen als cassatierechter.

'Ik ben geen voorstander van zo'n versnippering', beklemtoont Andersen. 'De Raad van State is onontbeerlijk. Wij zijn zeer gespecialiseerd, we zijn goed geïnformeerd over administratief recht en we kennen de noden van het bestuur, meer dan een gewone rechter. Trouwens, België is een heel klein land. We zijn Rusland of de Verenigde Staten niet. Als iemand van Oostende of van Luik naar Brussel moet komen, is dat toch geen ramp? Alles opdelen zal ook meer geld kosten. Ik vind het ook niet correct ons op te doeken, net nu we onze achterstand hebben ingehaald.'

En dan zijn er nog de onderhandelingen over de staatshervorming. Moet we ook de Raad van State opsplitsen? Sommige beroepen tegen bouwvergunningen zijn al weggehaald bij de Raad van State. Daarvoor is er nu een Vlaamse Raad voor Vergunningsbetwistingen. 'Ik maak niet het proces van anderen', zegt Andersen. 'Maar ik stel vast dat het daar niet vlugger gaat dan bij ons. Integendeel.'

Spel

Bij de afdeling Wetgeving van de Raad van State was er geen achterstand. En met twee verkiezingsjaren achter de rug is er zelfs een pak minder werk. Over de periode 2009-2010 vroegen de regeringen en parlementen 25 procent minder adviezen (1.511).

Maar wat zijn al die adviezen waard? Zo uitte de Raad onlangs nog kritiek op het wetsvoorstel over de quota voor vrouwen in de raden van bestuur van beursgenoteerde bedrijven. En toch is dat wetsvoorstel er, zij het na enkele aanpassingen, door geduwd. 'Dat is het democratische spel', stelt Andersen. 'Wij worden betaald om juridisch sterke adviezen uit te brengen. Die zijn zeer uitgebreid en gedocumenteerd. Als politici tegen ons advies ingaan, zijn we dar natuurlijk niet blij mee. Het is hun verantwoordelijkheid.'

'Maar ik ben niet ontgoocheld. Politici zijn steeds meer geneigd onze adviezen wél te volgen. Ik vind het positief dat de Raad van State zijn rol speelt. Wij luiden de alarmklok.'

Lars BOVÉ

Geplaatst op 10 juni 2011 door Lars Bové Reacties | Reageren

Comedy capers bij de politie

Wie denkt dat de politie tien jaar na de fameuze politiehervorming uitblinkt in efficiëntie, heeft het verkeerd. Een nieuw rapport van het Comité P over 'het optreden van de politie in acute crisissituaties' schetst een allesbehalve rooskleurig beeld. Het laat zich samenvatten in een gebrek aan samenwerking én leiding.

Een nachtelijke achtervolging in Oost-Vlaanderen. Meer dan 20 voertuigen van 15 verschillende politiezones en federale politiediensten volgen een verdachte over een afstand van meer dan 100 kilometer. Niemand neemt de leiding. Dus groeit het aantal achtervolgende wagens aan naarmate meer kilometers worden afgelegd en meer politiezones worden doorkruist. 'Maar achteraf vroeg iedereen zich af of de achtervolging wel noodzakelijk was', staat te lezen in het nieuwe rapport van het Comité P. 'Want de verdachte was al lang geïdentificeerd. De politie kon hem beter gewoon opwachten aan zijn woning.' Bij de achtervolging raakten zes politiewagens beschadigd en minstens twee agenten gewond.

Het lijkt het scenario van een comedy caper-film, maar het is bittere ernst. En het is zeker geen alleenstaand geval. Wie het rapport van het Comité P leest, kan alleen maar concluderen dat ruim tien jaar na de politiehervorming nog veel werk aan de winkel is.

Zo komt het Comité P tot de pijnlijke vaststelling dat het bij politieachtervolgingen - in heel België - onduidelijk is wie de leiding heeft zodra er wat kilometers zijn afgelegd en er meer dan één politiezone bij betrokken is.

Zo ontsnapte in januari vorig jaar een gangster uit de gevangenis van Brugge. Dat gebeurde met een helikopter, gevolgd door een carjacking met gijzeling. Een belangrijk incident dus. Maar bij gebrek aan een 'gedetailleerd verwittigingsschema' moest de federale gerechtelijke politie de feiten via de media vernemen.

Bij de analyse achteraf vroeg de federale gerechtelijke politie zich af waarom geen algemeen politiealarm was afgekondigd. De reden is simpel. Het Comité P stelt vast dat de procedure 'politiealarm', met algemene afspraken bij grote incidenten, in mei 2005 is ingevoerd. 'Maar de uitvoering van de omzendbrief is grotendeels dode letter gebleven.' De geplande samenwerkingsovereenkomsten zijn er zes jaar na datum nog altijd niet.

Zo'n politiealarm is technisch zelfs onmogelijk, omdat veel lokale politiezones nog op eigen houtje werken. Zo doen 9 van de 19 politiezones in West-Vlaanderen hun eigen dispatching voor interventieploegen. Ze zijn daarvoor niet verbonden met het overkoepelende Communicatie- en InformatieCentrum (CIC). Het CIC-Antwerpen doet de dispatching van 21 politiezones, maar niet voor de vier belangrijkste: Turnhout, Geel, Mechelen en Antwerpen. Zij hebben hun eigen communicatie- kanaal. Zo missen ze bij achtervolgingen cruciale informatie.

De conclusie van het Comité P is verontrustend. Iedereen kent de problemen, maar niemand neemt het voortouw om ze op te lossen. De achtervolgende agenten worden aan hun lot overgelaten.

Het lijkt nochtans logisch dat de overkoepelende CIC's de leiding zouden nemen bij lange achtervolgingen. Maar daarvoor is een 'cultuuromslag' nodig, schrijft het Comité P. De politiezones - 196 eilandjes -moeten de teugels uit handen willen geven. Om niet op hun lange tenen te trappen wordt hun gevraagd de 'coördinatie' uit handen geven, niet de 'leiding van de operatie'. Dat laatste zou hen kunnen schofferen. Of hoe de eengemaakte politie toch niet één is.

Lars BOVÉ

Geplaatst op 1 juni 2011 door Lars Bové Reacties | Reageren

De Clerck versus De Clerck

Roger 'Beaulieu' De Clerck voert een rechtszaak tegen Stefaan 'minister van Justitie' De Clerck. De stichter van de textielgroep Beaulieu valt de Belgische staat - in dit geval de minister van Justitie - aan omdat de bekende fraudezaak tegen hem nu al meer dan twee decennia aansleept en het proces ten gronde nog lang niet in zicht is.

Vandaag wordt voor de burgerlijke rechtbank van Kortrijk gepleit in de opmerkelijke rechtszaak. Roger De Clerck zal in eerste instantie eisen dat de fraudezaak tegen hem wordt stopgezet. De strafzaak gaat al terug tot 8 november 1990. Die dag is het eerste proces-verbaal opgesteld tegen de nu 86-jarige Roger De Clerck. In tweede instantie zal zijn advocaat een omvangrijke schadevergoeding eisen van de Belgische staat.

Toen we minister De Clerck gisteren contacteerden over de rechtszaak die vandaag wordt gepleit in het hem welbekende gerechtsgebouw van Kortrijk, viel hij uit de lucht. 'Die zaak is mij helemaal niet bekend. Dat soort zaken wordt automatisch behandeld door de advocaten van Justitie. Alleen over bijzondere zaken, die een impact hebben op mijn politieke activiteit, word ik ingelicht', benadrukt de minister. 'Ach, de band tussen Roger De Clerck en mezelf wordt wel vaker overdreven. Hij is geen nonkel van mij. De grootvader van mijn vader was de grootvader van Roger De Clerck. Onze familie is groot.'

In oktober 2009 gaf minister De Clerck in de kamercommissie Justitie wel toelichting over de fraudezaak tegen zijn (ver) familielid. In algemene termen zei hij toen dat het 'schandalig' is dat dossiers zoals de zaak-Beaulieu zo lang wachten op een afhandeling. '18 jaar is een serieuze termijn', stelde de minister in 2009. Hij verwees daarbij naar een arrest dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in september 2007 velde. Het Hof oordeelde toen al dat de redelijke termijn 'ruimschoots overschreden' is in de zaak-Beaulieu.

En dat Europees arrest is ook de hoeksteen van de rechtszaak die vandaag in Kortrijk wordt gepleit. Want het was Roger De Clerck die destijds naar het Europees Hof stapte. Het Hof veroordeelde de Belgische staat, maar de fraudezaak ging gewoon voort. En vandaag, ruim drie jaar na het Europees arrest, is het nog altijd onzeker of Roger De Clerck en de meer dan 30 andere verdachten ooit voor de rechter moeten verschijnen.

Daarom zal de advocaat van de hoogbejaarde Roger De Clerck vandaag pleiten om de logica van het Europees arrest door te trekken en de fraudezaak stop te zetten. De advocaat van de textielbaron, Jean-Pierre Vande Maele, laat nu al verstaan dat daarna een fikse eis tot schadevergoeding volgt. 'We baseren ons op de klassieke foutaansprakelijkheid, geregeld in artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek', legt de advocaat uit. Hij wil daar nog geen concrete geldsom op plakken. 'Maar het zal natuurlijk niet alleen gaan over de gerechtskosten. Het gaat over veel meer dan dat. De rechten van de verdediging van mijn cliënt zijn flagrant geschonden. Hij wordt al 22 jaar in opspraak gebracht zonder ooit veroordeeld te zijn. Denk ook eens aan de kaderleden van de Beaulieu-groep die al zo lang op deze zaak werken. Dat is heel wat.'

De advocaat van Roger De Clerck (links) pleit vandaag voor de rechtbank van Kortrijk tegen de advocaat van de minister van Justitie, (ver) familielid Stefaan De Clerck. De minister volgt het proces zelf niet op.

Lars BOVÉ
(Dit artikel verscheen op 31 mei 2011 in De Tijd)

Onze blogs

Meer