Geplaatst op 13 januari 2012 door Lars Bové

Diamantgate: 'We laten ons niet opzijschuiven'

Minister van Justitie Annemie Turtelboom relativeert de 'oorlog' tussen de Antwerpse procureur- generaal (PG) en de procureur des Konings. Maar uit interne mails blijkt onmiskenbare oorlogstaal over de aanpak van de diamantfraude. 'We laten ons niet opzijschuiven door de PG', schreef de procureur onlangs nog.

Dat de Antwerpse procureur-generaal Yves Liégeois vorige week huiszoekingen liet uitvoeren bij het parket van eerste aanleg én bij de federale gerechtelijke politie, vindt minister Turtelboom (Open VLD) nog geen aanwijzing van een 'oorlog' tussen de Antwerpse aanklagers. 'Het is wel een zeer uitzonderlijke procedure, zeker als het onderzoek nog loopt', verklaarde de minister woensdagochtend op Radio 1.

Interne documenten, brieven en e-mails die De Tijd kon inkijken, tonen een minder rooskleurige realiteit. Dat blijkt onder andere uit een e-mail die procureur des Konings Herman Dams op 31 oktober richtte aan zijn substituut Peter Van Calster. Die voert sinds 2005 een verbeten strijd tegen de diamantfraude. Na een zoveelste 'dringend schrijven' van procureur-generaal Liégeois over de volgens hem foute aanpak van de diamantfraudes schrijft Dams: 'We laten ons niet zomaar opzijschuiven, maar zullen heel professioneel antwoorden en niet, zoals de PG, onder de gordel slaan. (...) Wij staan boven dit soort van scheld- tirades.'

De directe aanleiding voor de 'scheldtirades van de PG' is het fameuze dossier-HSBC. Dat onderzoek is een bom onder de Antwerpse diamantsector. Niet alleen omdat het gaat over veel geld: minstens 1,28 miljard euro zwart geld, centen die de Belgische schatkist goed kan gebruiken. Maar vooral omdat er honderden diamantairs bij betrokken zijn, onder wie enkele toplui van de sector. Allemaal zouden ze geheime bankrekeningen hebben bij de bank HSBC in Zwitserland. Die bankgegevens zijn in 2006 en 2007 gestolen bij de bank en begin 2009 beland bij de Franse fiscus.

Explosief

In juli 2010 belanden de gegevens over de Belgische belastingplichtigen bij de Belgische fiscus. Wanneer de Antwerpse aanklager Peter Van Calster enkele weken later via de pers verneemt dat veel namen van Antwerpse diamantairs op de lijst van HSBC staan, vraagt hij de gegevens op bij de fiscus. Dat gebeurt via een vertrouwelijk schrijven op 2 september 2010. Op 9 september krijgt hij de explosieve bankgegevens van de Bijzondere Belastinginspectie in Antwerpen.

Het strafonderzoek is amper begonnen, maar al een week later, op 17 september, komt de diamantlobby aankloppen bij de procureur-generaal. Twee advocaten van Antwerp World Diamond Centre (AWDC), Raf Verstraeten en Axel Haelterman, beiden toppleiters en rechtsgeleerden, willen het dossier-HSBC bespreken met Liégeois. Op 5 oktober mogen de advocaten langskomen.

Ook procureur Dams mag het gesprek bijwonen. In een voorafgaande brief van 29 september schrijft de procureur aan de procureur-generaal: 'Het feit dat meester Verstraeten deze discussie aanknoopt, moet hieruit begrepen worden dat AWDC schuld bekent dat tal van zijn leden inkomsten hebben op Zwitserse reke- ningen waarvan de fiscus niet op de hoogte werd gesteld?'

Op de vergadering blijkt dat de diamantsector de twee advocaten heeft uitgestuurd om in het HSBC-dossier op het hoogste niveau een deal te sluiten voor alle diamantairs. Er worden rekensleutels voorgesteld om de diamantairs toe te laten een minnelijke schikking te betalen en zo een strafproces te ontlopen.

Maar procureur Dams en zijn substituut Van Calster vinden de voorgestelde schikking veel te laag. Ze willen wel onderhandelen, maar alleen als de diamantairs 'volledige transparantie' bieden om te komen tot 'juiste taxaties', blijkt uit de briefwisseling. Als de diamantairs niet willen zeggen waarvoor hun Zwitserse rekeningen dienden, kan het parket immers niet inschatten wat een correcte belasting is om de zaak te begraven.

Minister

De gesprekken lopen vast en advocaat Haelterman stelt de procureur-generaal voor de minister van Justitie bij de onderhandelingen te betrekken. Dat vindt Liégeois een brug te ver. 'De beslissingen over vervolgingen behoren enkel aan het openbaar ministerie, dus aan de procureur', benadrukt de procureur-generaal op 24 februari vorig jaar.

Toch houdt Liégeois de deur open om verder te onderhandelen over schikkingen. 'Er bestaat uiteraard ruimte om dit onderwerp verder te bespreken', mailt hij aan advocaat Haelterman.

Die blijft voorstellen doen om een deal te sluiten. Maar een akkoord is ver weg. Op 9 mei laat het parket aan het parket-generaal weten dat de voorstellen van de diamantsector onvoldoende zijn omdat er geen bereidheid is bij de sector 'om volledige openheid van zaken' te geven. Op 13 oktober meldt de diamantsector via zijn advocaat dat hij de voorstellen van het parket 'niet redelijk' vindt.

Dolk in de rug

De manier waarop het parket de HSBC-zaak aanpakt, zint het parket-generaal duidelijk niet. Terwijl Van Calster samen met zijn speurdersteam al een jaar graaft in het HSBC-dossier, krijgt hij te horen dat de procureur- generaal op 13 oktober de diamantfraude is gaan bespreken met de minister van Justitie.

Het vertrouwen tussen het parket en het parket-generaal zakt helemaal onder nul wanneer Van Calster hoort dat de rechterhand van procureur-generaal Liégeois op 10 november een vertrouwelijk vergadering had bij de federale politie in Brussel. Ook de Antwerpse recherche was eerst niet uitgenodigd voor het gesprek. Het parket-generaal meldde politiedirecteur Johan Denolf dat het parket-generaal de HSBC-zaak weg wilde halen uit Antwerpen om de speurders van Denolf op de zaak te zetten en het federaal parket de leiding te laten overnemen. Maar Denolf weigert. Hij wil zijn collega-speurders in Antwerpen noch magistraat Van Calster een dolk in de rug steken.

Op 31 oktober ontaardt de wrevel tussen het parket en het parket-generaal. 'Mijn ambt is werkelijk verontrust over de wijze waarop uw parket - in casu Peter Van Calster - de problematiek in de diamantsector meent te moeten aanpakken', schrijft Liégeois aan Dams. Volgens Liégeois heeft Van Calster al een andere grote fraudezaak mismeesterd door pas na zeven jaar onderzoek de zaak voor de raadkamer te brengen en alle 220 verdachte diamantairs te willen aanpakken. 'Dat getuigt niet van een doordachte aanpak noch van enige realiteitszin en is blijkbaar het resultaat van een onverantwoorde hardleersheid van uw substituut.'

Het is die bombrief die procureur Dams de zin ontlokt 'we gaan ons niet laten opzijschuiven'. Wanneer de procureur antwoordt met een 31 pagina's tellend verslag om alle bezwaren van Liégeois een voor een af te wimpelen, steigert de procureur-generaal.

Dringende brief

Op 25 november antwoordt Liégeois met een 'zeer dringende' brief. Hij waarschuwt procureur Dams dat Van Calster een jaar eerder de HSBC-gegevens op een illegale manier heeft verkregen van de belastinginspectie. 'Dat geschiedde blijkbaar volledig buiten het dossier en zonder afgifte van een geschreven opdracht noch enig proces-verbaal (...) Op 29 september was er nog steeds geen geregistreerd dossier. Dat gebeurde pas op 1 oktober nadat u door het parket-generaal werd gewezen op mogelijke procedurele nietig- heden. Mijn ambt wenst derhalve zelf de aanvraag en het verloop van dit onderzoek aan de wettelijke bepalingen te toetsen.'

In een brief van 1 december dreigt Liégeois zelfs met een tuchtonderzoek tegen Dams als hij niet diezelfde dag nog (voor 15 uur) het dossier-HSBC op zijn bureau legt. Het parket volgt het bevel op. Maar in de begeleidende brief worden de bezwaren van Liégeois weer afgewimpeld met juridische tegenargumenten. 'De bewering dat dit is geschied buiten het dossier en zonder een geschreven opdracht slaat op niets', luidt het. 'Mijn ambt acht het niet nuttig aan onszelf kantschriften/brieven te schrijven.'

Liégeois doet de oorlog helemaal ontaarden wanneer hij op 5 januari een huiszoeking laat uitvoeren bij Van Calster, zijn medewerkers en de speurders. Tijdens die huiszoekingen zijn kasten opengeboord en computers afgetapt.

De advocaten van de diamantairs wrijven zich alvast in de handen. Het geruzie tussen de top- magistraten dreigt het HSBC- onderzoek naar de haaien te helpen.

Lars BOVÉ
(Dit artikel verscheen op 12 januari 2012 al in De Tijd)

Andere artikels in De Tijd over 'diamangate':
- Oorlog binnen Antwerps gerecht over diamantfraude (De Tijd, 10 januari 2012)
- Antwerps gerecht in de ban van 'diamantgate' (De Tijd, 10 januari 2012)
- Aanklagers sturen elkaar oorlogsbrieven (De Tijd, 11 januari 2012)
- Topfraude-onderzoeksrechter haalt uit naar procureur-generaal: 'Huiszoekingen doe je bij criminelen' (De Tijd, 13 januari 2012)

Reacties

Onze blogs

Meer