Geplaatst op 1 februari 2012 door Lars Bové

'Masterplan Gevangenissen' allesbehalve meesterlijk

De federale regering weet zelf niet hoeveel haar grote bouw- en renovatieplan voor de Belgische gevangenissen zal kosten. Ook het Rekenhof kan het prijskaartje niet inschatten, want cruciale informatie ontbreekt. Dat staat te lezen in een auditverslag van het Rekenhof. Een raming van de exploitatiekosten van de nieuwe gevangenissen is er niet. En voor sommige bouwprojecten is zelfs het volledige budget nog een groot vraagteken. Het 'Masterplan gevangenissen' blijkt dus allesbehalve meesterlijk.

Om de schrijnende overbevolking in onze gevangenissen aan te pakken, bedacht de regering-Leterme in april 2008 het 'Masterplan 2008-2012 voor een gevangenisinfrastructuur in humane omstandigheden'. Het bevatte renovaties en zeven nieuwbouwprojecten, volgens de laatste stand van zaken goed voor 2.773 extra cellen.

Al met de titel van het masterplan was er een probleem. In december 2008 moest de deadline al verschoven worden van 2012 naar 2016. Maar ook die streefdatum blijkt nu wishfull thinking. Voor de nieuwe supergevangenis in Haren, die met haar 1.190 cellen die Vorst, Sint-Gillis en Berkendael moet vervangen, houdt de regering ook vast aan de deadline 2016, terwijl het Rekenhof vernam dat eind 2017 de enige realistische einddatum is. En dat weet de regering ook al sinds september 2010.

De optimistische inschatting van de deadlines is slechts een symptoom van een groter probleem. 'Alle ingeschatte einddatums voor de bouwprojecten zijn onzeker', waarschuwt het Rekenhof. 'Er bestaat geen allesomvattend en actueel overzicht van de vooruitgang van het masterplan.' Er is een 'taskforce' opgericht die alles moet coördineren, maar 'een gecoördineerde sturing van het volledige plan ontbreekt'. 'De informatie die de ministerraad krijgt, wordt ad hoc opgemaakt, vaak op het moment dat een aanpassing of uitbreiding van het plan moet worden goedgekeurd.'

Wat vooral zorgen baart, is dat de totale kostprijs van het plan maar niet berekend wordt. 'De budgetten voor gebouwen en terreinen worden volgens de nood vrijgemaakt. Bovendien is er nog geen raming gemaakt van de bijkomende kosten voor personeel en voor de overige uitbatingskosten. Ook over de verdeling van de kosten tussen de Regie der Gebouwen en Justitie zijn nog geen afspraken gemaakt', besluit het Rekenhof.

DOEMSCENARIO

Het doemscenario dat het finale prijskaartje ongelofelijk zal oplopen, zoals bij de bouw van het Antwerpse justitiepaleis, tekent zich af. Alleen al het loon van de ingeschakelde consultant is intussen meer dan verdubbeld (van 1,3 naar 2,7 miljoen euro). Maar de grote meerkosten schuilen in de bouwprojecten zelf. Voor het terrein in Haren is al 65 miljoen euro neergeteld, maar de bouw-, onderhouds- en personeelskosten zijn nog niet bekend.

'Er ligt geen grondige studie aan de basis van dit plan', schrijft het Rekenhof onomwonden. Hoe lang de cellen in de oude gevangenissen nog kunnen worden gebruikt, is een vraagteken. Welke cellen intussen in onbruik zullen raken, wordt door niemand overzichtelijk opgevolgd. Welke noden er in de toekomst zullen zijn, is evenmin bestudeerd.

De nieuwe gevangenisgebouwen zullen dus niet vooruitstrevend zijn. 'Over het type te bouwen gevangenissen is in de eerste nota over het Masterplan weinig gesproken. Behalve dat gevangenisboten niet opportuun zijn.' De regering koos dan maar voor het klassieke 'Ducpétiaux'-concept (een gevangenis met alle cellen rond een bewakingscentrum) 'zonder verdere onderbouwing'. Ze koos ook voor gevangenissen van verschillende groottes. Ook daar 'zonder duidelijke motivering', merkt het Rekenhof op.

Waarom koos de regering voor nieuwe gevangenissen met 300 tot 450 cellen, terwijl ze weet dat gevangenissen met maximum 400 plaatsen het beste resultaat geven en het meest kostenefficiënt zijn? De supergevangenis in Haren, met 1.190 cellen, wordt dus zeker een superuitdaging.

Minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open VLD) belooft rekening te houden met de kritiek van het Rekenhof. 'Deze legislatuur kan ik alleen de projecten op korte termijn realiseren. En voor de grotere projecten zal ik een langetermijnvisie uitdokteren.'

LOZE BELOFTES

Het Rekenhof geeft de opeenvolgende ministers van Justitie in zijn auditverslag ook een veeg uit de pan omdat ze telkens afkomen met maatregelen waarvan ze weten dat ze niets zullen veranderen aan de overbevolking in de gevangenissen.

  • Al zo vaak is aangekondigd dat veroordeelde vreemdelingen naar hun thuisland zullen worden teruggestuurd. Maar het is geweten dat het aantal gedetineerden dat daarvoor in aanmerking komt, zeer beperkt is.
  • 'Er zijn ook ernstige aanwijzingen dat onvoldoende gedetineerden in aanmerking komen voor een elektronische enkelband', stelt het Rekenhof. Meestal gebeurt dat na een strafonderbreking, dus met weinig effect op de overbevolking.
  • De meeste veroordeelden die een werkstraf krijgen, zouden toch nooit in de gevangenis belanden als dat type straf niet zou bestaan.
  • De wijziging van de wet op de voorlopige hechtenis in 2005 heeft al even weinig gedaan aan de overbevolking. Het Rekenhof pleit daarom voor volwaardige impactanalyses.

Lars BOVÉ

 

Reacties

Onze blogs

Meer