Zanna & Mr. Market

Room 101

Ik heb niet zo lang geleden, voor de 17de keer ongeveer, ‘1984’ van George Orwell gelezen. Een waarlijk onverslijtbare klassieker. In ‘1984’ is Room 101 de martelkamer van het ministerie van Liefde, waar de ambtenaren van de totalitaire staat hun lijdend voorwerp aan hun ergste nachtmerrie onderwerpen. Voor IJsland was Hotel 101 twee jaar geleden hun Room 101. Hotel 101 is het hipste hotel van Reykjavik en dus van IJsland. In januari 2008 streek de Amerikaanse zakenbank Bear Stearns er even neer, met een paar blitse hefboomfondsbeheerders op sleeptouw. Op die mythische bijeenkomst overliep Bear samen met de hedgies de mogelijkheden om maximaal tegen de ‘bizarre’ IJslandse economie te speculeren.

Voor IJslanders is Hotel 101, vol Scandinavische ‘minimalist chic’ design, intussen die mythische plek waar speculanten de ondergang van het land ‘plotten’. De moegetergde eilandbewoners hebben één troost: hun economie bleef in 2008 nog iets langer overeind dan het duivelse Bear Stearns, dat al in maart via een ‘shotgun wedding’ met JPMorgan van de ondergang gered moest worden.

Speculerende hefboomfondsen hebben duidelijk een voorkeur voor prominente hotels als rendez-vousplek om hun ‘landenaanvallen’ te plotten. Uiteraard komt bij zo’n samenzweringstheorie Goldman Sachs altijd wel ergens om de hoek kijken. Wat zouden marktenblogs of -columns zijn zonder die onuitputtelijke bron van inspiratie? Zeggen dat beleggers, media en politici het beurshuis mythische krachten toedichten, is een understatement aan het worden.

Gisteren ging Financial Times nog eens voluit. Volgens de zakenkrant was Goldman op 28 januari de gastheer voor tien prominente klanten - een soort ramptoeristen zeg maar - in Grande Bretagne, het beroemdste hotel van Athene (zie foto). Bij een ‘rooftop diner’ met panoramisch zicht op de Akropolis ‘mijmerde’ Goldman Sachs samen met de verzamelde bankiers, hefboomfonds- en vermogensbeheerders over de toekomst van de Griekse economie - en hoe ze daar munt uit konden slaan. Bij de hedgies was ook Paulson & Co van John Paulson, de notoire baissespeculant die in 2007 als een van de eerste short ging op de Amerikaanse huizenmarkt.

Soit, een anekdote die alle wilde verhalen over de dubbele rol van Goldman Sachs als adviseur voor en speculant tegen Griekenland alleen maar voort zal voeden. Goldman Sachs publiceerde deze week zijn jaarverslag, waarin het traditioneel de risicofactoren oplijst waar aandeelhouders rekening mee moeten houden. Het mag geen toeval zijn dat daar voor het eerst ook expliciet ‘negatieve publiciteit’ in voorkomt.

Backdraft Ben

Big Bald Ben, de bedaarde en bebaarde Bernanke, is als voorzitter van het Amerikaanse systeem van centrale banken de belangrijkste stuurman van de wereldeconomie. En net die kapitein van de financieel-economische supertanker is het noorden kwijt. Van een griezelige vaststelling gesproken.

Het goede nieuws is dat het niet ’s werelds financiële topexperts zijn die deze vaststelling deden. Integendeel. Ze komt van een rustig meisje uit een slaperig stukje Vlaanderen dat enkel het nieuws haalt als treinen botsen of als een tot op de draad versleten flikkentypetje op zondagavond de passiemoord van de week opheldert. Het slechte nieuws is dat dat meisje een geoefend menswatcher is.

Ik watchte woensdag de mens Bernanke op een hoorzitting met Amerikaanse parlementsleden. Hij las beschaafd zijn toespraak voor en beantwoordde met een engelengeduld de soms bizarre en nu en dan ronduit onnozele vragen van de verkozenen des volks. Uiterlijk onbewogen was hij. Maar je hoeft geen psycholoog te zijn om te zien dat de mens Bernanke aan het lijden was.

De tijden zijn dan ook extreem moeilijk voor arme Ben. Tot pakweg zes maanden geleden kon hij zich uitleven in zijn rol van superpompier: de grootste crisismanager van de wereld. Applaus: Bernanke vermeed het armageddon. Vandaag vragen velen zich af waarom die crisis nog altijd niet opgelost is. En waren die paardenmiddelen van Ben & co eigenlijk nodig? Ondank is ’s werelds loon.

Erger is dat Bernanke oprecht niet weet welke richting de Amerikaanse economie uitgaat. Ik heb zelden een speech van hem gelezen (ze zijn te lezen op www.federalreserve.gov) die zo duchtig tegelijk warm en koud blaast. Warm: de burger consumeert stilaan meer. Koud: de bouwsector zit nog steeds diep in de put. Warm: het inflatiespook maakt nog geen comeback. Koud: de arbeidsmarkt zal nog een poos in crisis blijven. Warm: de bedrijven investeren weer meer in IT en materiaal. Koud: de banken verlenen te weinig kredieten en de bedrijven vragen er te weinig. En dat gaat zo maar door. De conclusie is dan ook een non-conclusie: Ben zal de economische megazuurstofkuur voor een ‘verlengde periode’ aanhouden.

Is dit onze kapitein die ons voorbij klippen, rotsen en ijsbergen moet navigeren? Het doet me denken aan de rampenfilm ‘Backdraft’ die ik als prille tiener zag. Een backdraft is een onverwachte ontploffing van een brand wegens een teveel aan zuurstof die aan de vlammen wordt toegevoegd. Ervaren brandweerlui kennen en vrezen dat gevaar van extra zuurstof in een explosieve omgeving. Zelfs superpompiers zijn er bang van.

In the long run...

‘Wat is mijn schuld, beste man?’, vraagt de joviale professor in het bijzijn van de kinderen. De kleermaker antwoordt: ‘Wel, het bedrag wordt al zo lang jaarlijks verdubbeld, ziet u. 2.000 pond is dat geworden, heer professor. En ik denk dat ik het geld nu wil.’

‘Ach, is het dat maar?’ De professor voelt in zijn binnenzak, alsof hij daar altijd minstens 2.000 pond steken heeft. ‘Maar zou je niet nog een jaar wachten op een nieuwe verdubbeling? 4.000 pond! Stel je voor hoe rijk je zou zijn!’ De kleermaker stamelt: ‘Dat is inderdaad een enorm bedrag. Wel, met uw goedvinden wacht ik nog een jaar. Goeiedag!’ Blijgemutst stapt de kleermaker buiten.

‘Papa, gaat u die kleermaker eigenlijk ooit betalen?’, vraagt Sylvie. ‘Nooit, mijn kind!’, lacht de professor. ‘Hij zal het bedrag voortdurend willen verdubbelen tot hij sterft. Zie je, het is altijd de moeite een jaar langer te wachten om twee keer zoveel geld te krijgen.’

Mooi verhaal, niet? Een link met de beurs is snel gelegd. Hebzuchtige beleggers die almaar meer willen en te laat hun winsten veiligstellen, u kent dat wel. Maar dat afgezaagde verband wilde ik helemaal niet leggen. Er is een andere link: John Maynard Keynes.

Keynes diste dit verhaaltje - een fragment uit de novelle ‘Sylvie and Bruno’ van Lewis Carroll - op in zijn geestig essay uit 1930: ‘Economic Possibilities for our Grandchildren’.

U zal zich afvragen waarom ik dat essay deze week (her-)las. Omdat ik de voorbije dagen net iets vaker dan me lief is te horen kreeg dat er geen geld meer zal zijn voor mijn oude dag. Ik heb het alvast in mijn levenskalender genoteerd: werken tot 2041 of misschien wel 2044. Bedankt hoor, mama en papa en oma en opa. Maar ach, het zij zo. Zaniken helpt niet. Gelukkig werk ik nu nog graag.

Toch wilde ik nog eens nagaan hoe ver de grote Keynes de bal missloeg in zijn essay over mijn generatie. Oordeelt u zelf. Hij schreef: ‘In the long run…’

En nu denkt u ongetwijfeld dat deze quote eindigt met: ‘…we are all dead’, nietwaar? Fout! Keynes maakte die overbekende opmerking wel, maar dat was in 1923. Hij trok toen van leer tegen theoretici en beleidsmensen die steevast susten dat het op de duur wel zou goedkomen met de economie, dankzij haar zogenaamde zelfregulerende karakter. Hier sloeg hij de bal juist.

De voorspelling uit zijn essay van 1930 luidt: ‘In the long run, mankind is solving its economic problem.’ Dat is ongeveer de meest optimistische voorspelling die een mens kan maken. En dat in 1930, toen de wereld in de greep was van beurscrashes, recessies en een, dixit Keynes, ‘pijnlijke aanval van economisch pessimisme.’ Dat klinkt actueel. De tegendraadse Keynes deelde dat pessimisme niet. ‘Wat we voelen, zijn groeipijnen. De technologische efficiëntie is veel sneller toegenomen dan we op de arbeidsmarkt konden opvangen.’ Ook dat klinkt actueel. ‘Wat betekent dat nu voor onze kleinkinderen?’, vroeg Keynes zich dan af.

Zijn antwoord, het antwoord van een van de slimste mensen van de 20ste eeuw, luidt als volgt. Keynes’ kleinkinderen, wij dus, leven vandaag allemaal in het aards paradijs. Alleen degenen die niet zonder taken of verplichtingen kunnen, werken nog . Maar niet meer dan 15 uur per week. De anderen, die weten hoe te genieten in plaats van te streven, mogen voltijds genieten. Geld is geen probleem, rekende Keynes voor. De wet van de samengestelde intrest zorgt er wel voor dat iedereen ruim voldoende heeft. U kent die wet wel: als er periodiek een som bij de hoofdsom wordt bijgeteld, groeit die hoofdsom exponentieel aan tot een immens bedrag. Yeah right.

Ik werk veel meer dan 15 uur per week. Nochtans weet ik hoe ik moet genieten in plaats van te streven. Keynes’ voorspelling klopt dus van geen kanten. Is het niet opmerkelijk dat de man die de ‘dierlijke instincten’ van de beleggende mens meesterlijk onder de aandacht bracht de hele menselijkheid zo spectaculair overschat heeft? Hoe is het mogelijk dat iemand die in 1919 een nieuwe wereldoorlog vreesde in ‘The Economic Consequences of the Peace’ er elf jaar later maar van uitging dat de mens zichzelf niet meer in de miserie zou brengen door zijn machtswellust en hebzucht? Jongens, toch.

Hoe dan ook, van een ding ben ik zeker: in the long run zit ik nog steeds braafjes achter mijn bureau.

Karl Otto

‘Het toekomstige Europese monetaire systeem is te belangrijk om het slachtoffer te worden van een compromis - zeker één van de luie variant. Waar we hier over praten, is niets minder dan de vervanging van onze Deutsche Mark door een Europese munt en de transfer van substantiële bevoegdheden van de Bundesbank naar een eengemaakte Europese centrale bank.’ Die quote tekende het weekblad Stern op sinterklaasdag 1990 op bij Karl Otto Pöhl, die van 1980 tot 1991 voorzitter was van de Bundesbank.

Pöhl voelde al nattigheid een jaar voor het verdrag van Maastricht, waar de Europese politici de muntunie en de euro op de rails zetten. Maastricht werd inderdaad een ‘lui compromis’ en het resultaat zien we nu met de weinig flatterende Europese aanpak van de Griekse crisis.

Op de Amerikaan Paul Volcker na is Pöhl de beste centrale bankier van de voorbije decennia. Hij voerde in de vroege jaren 80 ook samen met Volcker een keiharde maar succesvolle strijd tegen inflatie en legde zo mee de basis voor twee voorspoedige economische decennia. In de jaren 80 was Pöhl voor veel Duitsers de ‘vleesgeworden Deutschmark’: een symbool van prijsdiscipline met nultolerantie voor inflatie of welke muntontwaarding dan ook. Het was Pöhl die in de late jaren 80, initieel tegen de zin van de Fransen, eiste dat de toekomstige Europese Centrale Bank geschapen zou worden naar het beeld van de legendarisch onafhankelijke Bundesbank.

Pöhl waarschuwde in februari 2009 voor de Griekse schuldencrisis. In een interview met Sky News zei hij dat de Europese toezichthouders lessen moesten trekken uit twee jaar financiële crisis door lidstaten te verbieden schulden te hoog te laten oplopen. ‘We hebben de Maastrichtlimiet dat een begrotingstekort maximaal 3 procent van het bruto binnenlands product mag zijn. Maar niemand volgt de regels nog. De regels moeten scherper’, klonk het toen.

Pöhl zal niet alleen de Griekse schuldencrisis hoofdschuddend gevolgd hebben. Ook het bizarre voorstel van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) om de inflatiedoelstelling van 2 tot 4 procent op te trekken, vindt in zijn ogen ongetwijfeld geen genade. Ik weet ook niet wat ze daar in Washington tegenwoordig roken, maar het IMF-voorstel is een miskleun. Het is een mythe te denken dat centraal bankiers of politici inflatie kunnen ‘doseren’. Je laat inflatie even ‘los’ en voor je het weet zit je in stagflatie, de hatelijke combinatie van lage groei en hoge inflatie. Pöhl verwoordde het bij zijn aantreden als Bundesbank-voorzitter in 1980 perfect: ‘Inflatie is als tandpasta. Eenmaal eruit, krijg je het er niet meer terug in. Dus kun je maar beter niet te hard op de tube duwen.’

Tempel van windmakers

Erik is een echte vent. Een man van de echte wereld, die van bakstenen en cement. Zet Erik een helm op, trek hem laarzen aan en laat hem rondploeteren op containerterminals, chemiesites of in elektriciteitscentrales, en hij geniet. Maar spreek hem vooral niet over consultants of bankiers. ‘Een bouwvakker, die creëert’, betoogt hij dan. ‘Een chemiebedrijf creëert. Maar wat creëert een bankier, behalve een vette bonus voor zichzelf?’ En mijn passie voor de beurs deelt hij allerminst. ‘De beurs? Dat is de tempel van de windmakers!’ Erik, vreselijk en vreselijk charmant, is mijn collega.

Erik mag over bankiers denken wat hij wil. Maar het steekt dat hij de kleine belegger aanvalt. Hij valt immers mij aan. ‘Beleggers: idioten zijn het’, raast hij. ‘Als een belegger koopt, is er altijd een andere belegger die verkoopt tegen dezelfde prijs. En allebei denken ze dat ze een slimme zet gedaan hebben. Op basis van wat? Non-informatie. Ruis. En wat creëren zij, Zanna?’

Ik tracht Erik uit te leggen dat de beurs een financieringsinstrument is voor bedrijven die met dat kapitaal aan de slag kunnen om waarde te creëren. ‘Een beurstransactie op zich creëert geen reële waarde, neen. Het is veeleer een gevolg. Bedrijven evolueren, creëren of vernietigen waarde en op basis daarvan kopen of verkopen beleggers hun aandelen’, hoor ik mezelf poneren, donderdag, terwijl de beurskoersen naar beneden donderen. Erik hoort me geamuseerd aan en tuurt naar de bloedrode Tijd-website: ‘Zie dat gaan’, triomfeert hij. En fijntjes: ‘Ben je zeker, Zanna, dat de beleggers op dit eigenste moment de reële waarde van de bedrijven inschatten en op basis daarvan aan het verkopen zijn?’

‘Jamaar’, stamel ik. Wat kan ik anders doen in die situatie? ‘Jamaar, ik spreek over normale tijden. Als angst en hebzucht overheersen, heeft de waardecreatie of -vernietiging op de beurs inderdaad niets te maken met de reële waarde. Zie je? Het wordt in regel zelfs erger. Op den duur beginnen zelfversterkende effecten te spelen. Fondsen die aandelen móéten verkopen omdat hun klanten hun deelbewijzen verkopen. Producten die aldus ontworpen zijn dat de beheerder verkoopt bij dalende koersen. Alom toegepaste strategieën die risico afbouwen, dus aandelen verkopen, als de nervositeit stijgt. Dus, Erik, als de koersduik aanhoudt, stijgt de kans dat de koersduik zal aanhouden. Dat heeft niets meer met de reële waarde van de bedrijven te maken, maar het kan de reële waarde wel beïnvloeden. En dan hebben we het niet meer louter over ruis en windmakers, snap je?...’ Erik verlost me lachend uit mijn uitzichtloze monoloog: ‘Hou je mooie mondje maar. Ik zie je niet graag sukkelen.’

Wat haat ik die man.

Zwarte dozen

Bij het binnenrijden van Brussel vermijd ik ’s morgens de Leopold II-tunnel. Niet zozeer omdat dat ongeveer de meest deprimerende plek is om stapvoets de hoofdstad binnen te schuiven. Wel omdat ik ondergronds niet meer naar BBC World kan luisteren. Het rustgevende Oxford-Engels hoor je kristalhelder op 648 kHz op de middengolf. Een must is hun ‘Business Daily’. De essentie van het economische nieuws, samengebald in 20 minuten radiojournalistiek van de bovenste plank.

De voorbije weken kwamen twee beleggers die ik erg kan smaken, hun ‘Chinaverhaal’ doen. Eerst legde topbeheerder Anthony Bolton uit waarom hij naar Hongkong verhuist, kwestie van midden het Chinese groeiverhaal te zitten.

Een heel andere teneur woensdagochtend, met de notoire Amerikaanse hedgie en baissespeculant Jim Chanos als centrale gast. Die haalde begin dit jaar de krantenkoppen met de slagzin dat China zal zijn ‘zoals Dubai, maar dan 1.000 keer erger’. Chanos gaf toe dat dat een boutade is. Maar hij handhaafde de essentie van zijn betoog. Hij zit ‘short’ op China omdat de kredietzeepbel er ‘enorm’ is.

Chanos maakte naam met een andere zeepbel: Enron. Als een van de eersten merkte hij in 2000 dat er ongerijmdheden zaten in de balans van de Texaanse energiegigant. Zoals een droevig lage kasstroom, ondanks de monsterwinsten. Of bizarre ‘related party transactions’. Soit, Enron was een zwarte doos, die elk kwartaal een winstgroei van zo’n 15 procent genereerde. Dat kwam omdat Enron-managers een nettowinstcijfer bedachten dat Wall Street kon plezieren en vervolgens de lijntjes hoger op de resultatenrekening waar nodig masseerden.

In essentie stelt Chanos dat ook China zo’n zwarte doos is. En het moet gezegd, de groeicijfers zijn ook bijna akelig consistent. De mandarijnen in Peking hebben ook een eigen manier om hun bbp te rapporteren (zie www.stats.gov.cn/english). Alle andere landen lijsten de vier grote componenten op (gezins- en overheidsconsumptie, bedrijfsinvesteringen en netto-uitvoer), China serveert data à la carte. Volgens Chanos ‘beslist’ Peking dat de bbp-groei rond 9 procent moet liggen en wordt heel het economische apparaat daarop ingezet. Voor dezelfde 9 procent groei moet Peking volgens hem steeds meer kapitaal inzetten, tot er een overaanbod aan infrastructuur dreigt. ‘Een beetje als de Sovjet-Unie in de jaren 60’, klinkt het verontrust. Chanos zegt niet dat de statistieken niet accuraat zijn, maar noemt ze wel misleidend.

China is een verhaal van believers (Bolton) en disbelievers (Chanos). Ik ben er niet uit. Als ‘voorzichtige beer’ neig ik naar Chanos, omdat regel nummer één in beleggen is dat je niet in een zwarte doos belegt. Maar ik hou ook de opmerking van New York Times-columnist Thomas Friedman in het achterhoofd: ‘Ik zou niet short gaan in een land dat over 2.400 miljard dollar reserves beschikt.’

Vroege vogels vinden vetste wormen

Als u een beetje een ‘ancien’ bent van De Tijd, dan kent u me al 46 maanden en circa 180 columns lang. En dan weet u onderhand wel dat ik een vrolijk en levenslustig meisje ben. En dat ik de toekomst doorgaans rozig tegemoetzie. En dat ik het echt moeilijk heb om sombere financieel-economische voorspellingen te doen.

Ook vandaag krijg ik het alweer niet over mijn hart tegen aandelen en voor cash te preken, ook al weet ik ook wel dat de werkloosheid nog toeneemt, dat de rentetarieven niet eeuwig laag zullen blijven, dat van de wereldwijde schuldenbergen maar enkele heuveltjes weggewerkt zijn, dat de overheden weinig geld en veel schulden hebben, dat Griekenland in de puree zit. Ik weet, kortom, dat de financieel-economische wereld nog altijd danig labiel is. Maar precies dat sterkt mijn optimisme.

Ik verklaar me nader, anders ben ik u kwijt. Weet u het nog dat ik het in september 2007 had over de deugd van een ‘voorgerampte’ beurs? Na een flinke crash is er minder kans op een crash dan na jarenlang hausseplezier. Beleggers lijden immers aan rampbijziendheid. Ze beginnen te denken dat bomen tot in de hemel groeien en worden roekeloos. De schandalig onderschatte econoom Hyman Minsky maakte er de pijler van zijn academische carrière van. ‘Stabiliteit legt onvermijdelijk de kiemen van instabiliteit.’ Dat was in het oude Rome al zo, en op de beurs geldt dat om de haverklap. Maar nu is mijn vraag: geldt het omgekeerde ook? Legt instabiliteit de kiemen van stabiliteit?

Ik durf te geloven van wel. Maatschappijen evolueren in cycli. Wanneer wordt vertrokken vanuit het dieptepunt van de instabiele fase, is het dus logisch dat de trend richting stabiliteit koerst - om uiteindelijk terug te vallen in instabiliteit.

De huidige trend lijkt richting stabiliteit te koersen. Je merkt het aan zowat alles. Aan het toegenomen vertrouwen en de hogere risicoappetijt van de belegger, en aan de manier waarop kapitaalvragers daarop inspelen. Het verhaal is telkens weer hetzelfde: na het dieptepunt trekken de koersen weer aan (ja!). Vervolgens trekt die prille hausse nieuwe beleggers aan. Een evenwicht nadert. De waarderingen zijn niet langer enkel behaaglijk voor bodemvissers, ze weten stilaan ook potentiële aandelenverkopers te behagen.

Jagers beseffen dat de prijzen van hun prooien nu nog redelijk zijn. En de eerste beursintroducties steken de kop op. Want laat dat duidelijk zijn: bedrijven zullen pas naar de beurs gaan als de beurs ontvankelijk is. En laat ook dit doordringen: in de eerste fase van de ontvankelijkheid van de beurs zijn de inschrijvingsprijzen voor de belegger in regel redelijk.

Dat alles anders gezegd: de vroege vogel vindt de vetste worm.

Nouriel en Elaine

Voorwaar schokkend nieuws deze week in uw krant. Dr. Doom is niet meer. Tenminste, hij is wedergeboren als Dr. Realist. We hebben het natuurlijk over Nouriel Roubini. De New York University-econoom voorspelde in 2006 en 2007 de kredietcrisis maar predikte toen in de woestijn. Toen de kredietzeepbel uiteenspatte, hing iedereen plots aan zijn lippen. ‘Doordat ik gelijk heb gekregen moet ik vooral meer werken dan vroeger’, zei hij tijdens een korte doortocht in Brussel, ergens tussen Amsterdam en Londen in. En wat bleek? Roubini heeft zijn doemscenario’s opgeborgen. Hij voorspelt ‘maar’ een milde groeivertraging later dit jaar als basisscenario. En een snel herstel in V-vorm acht hij zelfs even waarschijnlijk als een nieuwe recessie. In dit tempo mogen we Roubini tegen de zomer ‘Dr. Boom’ noemen.

Het is met beursstrategen als met dinosaurussen: wie zich niet aanpast, is gedoemd uit te sterven. De vorige Dr. Doom deed het Roubini voor. Salomon Brothers-hoofdeconoom Henry Kaufman joeg in de late jaren 70 beleggers de stuipen op het lijf met zijn gitzwarte (maar correcte) visies. In augustus 1982, toen Wall Street op sterven na dood leek, voorspelde Kaufman plots dat het dieptepunt achter de rug lag. Het bleek het begin van een boom van bijna 20 jaar.

Andere strategen bleken niet zo flexibel. Ze teerden lang op één goed getimede ‘call’. En herhaalden dat trucje tot vervelens toe, als een vinylplaat die hapert. Tot ze van gevierde goeroes tot schertsfiguren degradeerden. Wie kent nog Joe Granville? Die voorspelde de beurscrisis van 1974. Maar bleef vervolgens in de jaren 80 en 90 in volle boom voor een ‘nakende crash’ waarschuwen. Zijn website The Granville Letter oogt nu intriest. ‘Joe Granville’s Latest Show: October 30, 2005’ staat ergens te lezen, naast een foto die minstens 20 jaar geleden genomen is.

Robert Prechter teerde ook te lang op zijn goed getimede waarschuwing net voor de crash van 1987. Net als Elaine Garzarelli. In de late jaren 80 was zij met die goede ‘call’ en haar flamboyante stijl de meest gevierde beursstrateeg. Een Lehman Brothers-stratege die haar beste beentje voorzet in reclames voor kousenbroeken, orthodox was het niet. En ze genoot begin 1994 van een in de media uitgesmeerde ‘cat fight’, toen ze met Lehman-hoofdstratege Katherine Hensel in de clinch ging. Lehman koos in oktober van dat jaar Hensel boven Garzarelli, die na de ene goede call te veel missers sloeg. Ruim 15 jaar later rest ‘Go-Go Garz’ een wat schimmige en pocherige website. Maar dat is nog altijd een betere prestatie dan haar voormalige werkgever.

Open einde

'2009: een annus horribilis’, hoor ik her en der toeteren. Op de beurs was het nochtans goed toeven. Mijn return: 42 procent. Goed hè? Toegegeven, met deze sprong voorwaarts heb ik mijn verliezen van 2008 nog lang niet terug.

Voorts verbleekt mijn winst bij wat David Tepper in 2009 bij elkaar wist te verdienen. Tepper, een gezette kalende vijftiger uit de VS, mocht als eigenaar van een succesvol hedge fund 2,5 miljard dollar op zijn persoonlijke rekening bijschrijven. Dat is zowat 1,7 miljard euro. Hoeveel is dat nu weer in frank? Doe gerust de omzetting, beste lezer, en laat uw maag eens goed keren.

Hoe deed-ie het? Tepper is een expert in falende bedrijven en speciale situaties. Geen wonder dus dat hij zich in maart 2009 in zijn sas voelde. Giganten als Citigroup en Bank of America stevenden in ijltempo af op een dramatisch faillissement. Althans, dat dachten de meesten. Tepper niet. Hij redeneerde dat de overheid zich geen tweede Lehman zou veroorloven. Voor een appel en een ei kocht hij massaal aandelen van de lelijk gevallen grootbanken. ‘Ik voelde mij erg alleen. Niemand kocht. Er was zelfs niemand die een prijs bood’, getuigde Tepper achteraf.

Het leven is aan de durvers , jaja. Maar, don’t try this at home. Tepper was al dollarmiljardair voor 2009, dankzij een uitzonderlijke beleggerscarrière van 15 jaar. Die man is dus een speciaal geval met ultradiepe zakken. Die kan zich ‘een folieke’ veroorloven. Vergeet niet dat voor elke Tepper honderden anderen met even riskante transacties hun hele hebben en houden verliezen.

Tepper slaagde waar anderen faalden, dankzij een combinatie van geluk, doorzicht en een gigantische dosis lef. Chapeau! Maar mogen wij hem die monsterwinsten zomaar gunnen? Als we Teppers bijdrage tot de algemene welvaart als maatstaf nemen, is zijn 2,5 miljard duidelijk meer gerechtvaardigd dan een duizendmaal kleinere bonus voor een bankier die zijn bedrijf naar de haaien hielp door gretig deel te nemen aan de ratrace van winstbejag en hybris. Tepper-de-klepper kocht toen de banken écht kopers nodig hadden.

Maar een heiligverklaring hoeft nu ook weer niet. Of die nu economisch te rechtvaardigen is of niet, een jaarverloning van 1,7 miljard euro is gewoon pervers. Geen enkel lid van de mensheid mag zo’n bedrag in zijn eentje verdienen. Oké, Tepper doet wel aan liefdadigheid, maar dan wel op zijn Teppers. De man die naar verluidt de koperen teelballen op zijn bureau (bah!) dagelijks aait voor goed geluk (bah!) gaf bijvoorbeeld 55 miljoen dollar (wisselgeld voor hem) aan de universiteit van Carnegie Mellon - op voorwaarde dat de naam veranderde in David Tepper School of Business (bah!).

Maar ik wijk af. Ik wilde het deze week eigenlijk hebben over de Zanna Award voor de Verborgen Beursparel. Die gaat dit jaar naar

Het Nyrstar van 2010

Nyrstar is hét aandeel van 2009, met een rendement van 281 procent en dus bijna een verviervoudiging van de beurskoers. Het moet een van de spectaculairste verrijzenissen uit de recente Brusselse beursgeschiedenis zijn. De zinkspecialist trok eind 2007 naar de beurs en verloor tijdens zijn eerste beursjaar als 'Nyrstakker' prompt 85 procent van zijn beurswaarde.

Uiteraard profiteerde Nyrstar deels van de wereldwijde heropstanding van de grondstoffensector. Maar de belangrijkste factor in 2009 was ongetwijfeld Roland Junck. De 54-jarige Luxemburger volgde in januari de Australiër Paul Fowler op aan de top van de Nyrstar. En het moet geleden zijn van 2002 dat een wissel aan de bedrijfstop zo'n beursimpact had. Toen volgde de Amerikaan John Brock de Canadees Hugo Powell op aan het hoofd van de brouwer Interbrew. Powell was zo gehaat in de beurswereld in het algemeen en de Londense City in het bijzonder, dat de beurswaarde van Interbrew bij de aankondiging van de wissel aan de top met 720 miljoen euro steeg.

Ook Juncks voorganger Fowler was niet bepaald geliefd in beurskringen, onder meer door op zijn zachtst gezegd onhandige communicatie. Dat de Australiër analisten als 'een bende idioten' omschreef, was ook niet van aard Nyrstar geliefd te maken. Junck veranderde, net als destijds Brock bij Interbrew, in één trek het beleggerssentiment rond het aandeel. Hij zette het mes in de kosten en verraste met een drastische strategiewijziging: onder zijn aansturen ging Nyrstar in 2009 ondergronds. Van een pure zinkverwerker moet de groep een geïntegreerde grondstoffenproducent worden die zink uit eigen mijnen toelevert.

Junck, een ArcelorMittal-veteraan, blijkt ook een opvallend nuchtere bedrijfsleider. In een interview met De Tijd zette hij de Chinese joint ventures op de schop, terwijl de rest van de wereld kickt op 'all things Chinese'. China mag dan al beloftevol zijn, het past niet in het plaatje dat Junck voor ogen heeft. 'Het is zoals met kunst. Als je van moderne kunst houdt, en je zit met enkele oude Vlaamse Primitieven die je hebt geërfd van je grootouders, dan ga je ook kijken naar wat de beste manier is om ze te verkopen', klonk het.

Het is uitkijken welk bedrijf het Nyrstar van 2010 kan worden. Er zijn alvast twee kandidaten. Twee grote namen uit de Belgische industrie die betere dagen gekend hebben, krijgen een nieuwe topman. Bij Tessenderlo Chemie volgde gisteren Frank Coenen Gérard Marchand op. En bij Recticel geeft Luc Vansteenkiste op 1 april de fakkel door aan Olivier Chapelle. Benieuwd of die nieuwe bezems even schoon vegen als Junck in 2009.