Ode aan de shorter

Arme Jo­chen Sanio. Als voor­zit­ter van de Bun­de­san­stalt für Fi­nanz­dienst­leistungs­auf­sicht (BaFin) is hij aan­ge­scho­ten wild. De 63-ja­ri­ge Duit­se beurs­waak­hond haalt dezer dagen voor­al ne­ga­tie­ve pers in eigen land: ‘Ohnmäch­ti­ger Kont­rol­leur’ (Welt am Son­n­tag). ‘Macht­lo­ser Über­wa­cher’ (Süddeut­sche Zei­tung). De Duit­se pers is una­niem: de beurs­waak­hond is ge­muil­korfd. En wel door Wolf­gang Schau­ble. De Duit­se mi­nis­ter van Fi­nan­ciën pleeg­de een ware machts­greep bij BaFin en druk­te er vol­gens de Duit­se fi­nan­ciële pers manu mi­li­ta­ri een al­ge­meen ver­bod op ‘naakt shor­ten’ door. Tegen de zin van Sanio, die zo’n maat­re­gel zin­loos vindt.

Schäuble is blijk­baar nij­dig omdat zijn re­ge­ren­de CDU er niet in ge­slaagd is BaFin - tra­di­ti­o­neel een SPD-bol­werk - uit Bonn te ver­kas­sen rich­ting Frank­furt, waar de toe­zicht­hou­der een af­de­ling van de mach­ti­ge Bun­des­bank zou wor­den. Sanio, die tra­di­ti­o­neel on­ge­zou­ten zijn me­ning spuit, hangt nu aan de lei­band van de mi­nis­ter van Fi­nan­ciën. Zijn tra­di­ti­o­ne­le jaar­lijk­se pers­con­fe­ren­tie die aan­staan­de dins­dag ge­pland was, is af­ge­last. Vol­gens kwa­ton­gen omdat Ber­lijn vrees­de dat hij te on­ge­zou­ten zijn me­ning zou geven.

Het zal Sanio waar­schijn­lijk al spij­ten dat hij niet in­ge­gaan is op het aan­bod met pen­si­oen te gaan. Daar had hij naar eigen zeg­gen niet tegen op­ge­zien, aan­ge­zien hij ‘nog 2.​000 klas­sie­ke cd’s in de kel­der’ heeft lig­gen die hij drin­gend eens moet be­luis­te­ren.

De machts­greep van Schäuble il­lu­streert nog eens hoe wei­nig door­dacht de Eu­ro­pe­se aan­pak van ‘shor­ters’ is. Naakt shor­ten - aan­de­len shor­ten die je niet ge­leend hebt - mag in­der­daad aan ban­den wor­den ge­legd, op voor­waar­de dat de toe­zicht­hou­ders een gecoördi­neer­de aan­pak han­te­ren. Maar wat is in gods­naam fout aan ge­woon shor­ten: aan­de­len lenen, die ver­ko­pen en ze ver­vol­gens - ho­pe­lijk - goed­koop in­ko­pen op de te­rug­le­ve­rings­da­tum? Is spe­cu­le­ren op een koers­da­ling niet een even val­a­be­le be­leg­gings­stra­te­gie als spe­cu­le­ren op een koers­stij­ging? Mis­schien kun­nen toe­zicht­hou­ders ge­woon ver­bie­den dat aan­de­len nog zak­ken? Dat zou ef­fi­ciënter wer­ken dan hun hui­di­ge klu­wen van ver­bo­den.

Bo­ven­dien is short gaan een ris­kan­te­re stra­te­gie dan ‘long’ gaan, aan­ge­zien aan­de­len vaker stij­gen dan dalen. Mis­schien dat het daar­om vaak de shor­ters zijn die hun huis­werk het best doen: zij gra­ven zich in in ba­lan­sen, op zoek naar ano­ma­lieën. En ont­dek­ken vaak als eer­sten dat er iets ern­stig mis is met pak­weg Enron, World­Com, Leh­man Bro­thers of Grie­ken­land. Shor­ters stel­len vaak snel de dia­gno­se dat een be­drijf of land dood­ziek is, maar ze zijn niet de oor­zaak van de ziek­te.

Kurt Vansteeland

Ansjovis in Peru

Het heeft een enorm gevoel van déjà vu. Anderhalf jaar na de bankencrisis met bijbehorende zenuwslopende beurscapriolen en overspannen reddingsweekends allerhande, zitten we weer in dezelfde mallemolen. Alleen zijn het dit keer niet de banken die als dominosteentjes dreigen te vallen, wel landen.

Stephen Roach, de voormalige hoofdeconoom van Morgan Stanley en nu de Aziatische topman van het Wall Street-huis, vraagt zich vertwijfeld af waarom we nu elk anderhalf jaar in een zware crisis lijken te belanden. En niet, zoals in de goeie ouwe tijd, gewoon grofweg elke drie jaar. Bovendien zijn de crisissen nu van een ander kaliber.

Waarom loopt het keer op keer verkeerd op de financiële markten en volgen crisissen elkaar in steeds sneller tempo op? Wel, Stephen Roach geeft in een column in Financial Times het antwoord. Centrale bankiers zijn een bende watjes geworden. Die vaststelling vindt u ook mooi uitgelegd in de analyse van Jan Longeval van Bank Degroof.

Tussen haakjes: Roach reageert pavloviaans fel op de naam ‘Greenspan’. Ik heb hem vijf jaar geleden eens in Parijs mogen interviewen, samen met een bataljon Franse journalisten. ‘Weet eigenlijk iemand wie de beste centrale bankier aller tijden is?’, gooide hij het journaille plots toe. Waarop een wat streberige Parijse journaliste fier met Franse tongval ‘Alan Greenspan’ antwoordde. En prompt door Roach neergesabeld werd.

Want voor Roach is Greenspan net de bron van alle kwaad. Greenspan wou als Koning Watje in zijn 18 jaar aan het hoofd van de Amerikaanse centrale bank nooit de markten bruuskeren. En hij bestreed elke crisis met een onbegrensde liquiditeitsverschaffing en renteverlagingen.

Net hetgeen wat we ook nu weer aan het doen zijn, onder Greenspan-opvolger Ben Bernanke. ‘Dit is een recept voor alweer de volgende crisis’, foetert Roach. Hij vergelijkt de totale ontreddering die nu heerst met de tweede helft van de jaren 70.

Toen leek de wereldeconomie gevangen in stagflatie, een deprimerende cocktail van nulgroei en hardnekkig hoge inflatie. Roach werkte toen als jonge econoom bij de Federal Reserve voor een watje, toenmalig voorzitter Arthur Burns. Die reageerde op de inflatieopstoot door eerst olie uit de inflatiekorf te halen, wegens te volatiel. ‘Later vond Burns dat de bizarre verdwijning van ansjovis voor de kust van Peru ook de voedselprijzen deed stijgen. Dus verdween ook voedsel uit de korf’, herinnerde Roach zich.

Pas met de komst van Paul Volcker, voor Roach de enige echte, kregen centrale bankiers in de late jaren 70 weer ballen aan hun lijf. Volcker ging met in politiek Washington bijzonder onpopulaire renteverhogingen de stagflatie te lijf. Met succes. In Europa deed Bundesbank-voorzitter Karl Otto Pöhl hetzelfde. ‘En net zoals monetaire discipline 30 jaar geleden het antwoord was, vermoed ik dat het ook nu de enige uitweg is’, stelt de Morgan Stanley-econoom. Voor een wereld in crisis en wanhoop, is mogelijk een nieuw ‘Volcker-moment’ nodig.’

Roach haast zich er bij te zeggen dat hij niet meteen in volle crisis voor een renteverhoging pleit. ‘Maar het is hoog tijd om de ‘moral hazard’ (het idee dat centrale bankiers altijd beleggers te hulp snellen als het fout loopt, red.) uit het beleid te verbannen. Het valse gevoel van eindeloos soepel begrotings- en rentebeleid, terwijl de wereld niettemin van crisis in crisis sukkelt.’

Centrale banken moeten voor Roach dringend werk maken van een transparante exitstrategie. Dat wil niet zeggen dat ze meteen naar de uitgang moeten hollen, wel moeten ze zeggen hoe ze die exit zien. Ten eerste moeten ze duidelijk aangeven dat ze de beleidsrente weer naar het langetermijngemiddelde van reëel 2 procent zullen brengen.

Ten tweede een macro-economische prognose voor de Amerikaanse economie voor de komende drie jaar.

‘En ten derde’, besluit Roach, ‘op voorwaarde dat die prognose nog steek houdt, een ‘normaliseringsplan’ met 9 verhogingen van de basisrente met telkens 50 basispunten.’

Roach geeft grif toe dat dit plan erg hypothetisch is. Maar net zoals ‘democratie de slechtste regeringsvorm is, op alle andere na’, is zijn strijdplan zeker het proberen waard. Met centrale bankiers die hun beleid in functie van Peruviaanse ansjovis voeren, zullen we er zeker niet raken.

Kurt Vansteeland

Westerland wankelt

Volgevreten met schulden en gebukt onder het gewicht van een vergrijzende bevolking verschijnt Westerland aan de start van een lange race. Bij het zien van de inspanning die voor hem ligt, druppelt er al wat zweet uit zijn grijze haren. Er zullen nog liters moeten volgen, wil hij van een dodentocht een overlevingstocht maken.

Westerland is ons land, is ons buurland, is elk ontwikkeld land. De crisis zit hem lelijk in de benen. De schuldratio van de industrielanden zal in 2011 meer dan 100 procent bedragen. Dat is nog nooit eerder voorgekomen in tijden van vrede...

Volgens economen van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) beseft Westerland niet wat voor harde koers hem te wachten staat. Ondanks zijn slechte conditie bij het begin van de wedstrijd lijkt hij te verwachten vrij vlot de meet te halen.

Niet dus. Het ziet er voor de meeste landen niet naar uit dat de werkgelegenheid en economische groei in de nabije toekomst terugkeren naar het niveau van voor de crisis. Dat betekent niet alleen welvaartsvernietiging, maar ook minder inkomsten voor de overheden.

Westerlands weg is niet alleen lang, hij loopt ook steiler dan onze atleet vermoedt. ‘De begrotingen houden geen rekening met de stijging van de kosten van de vergrijzing’, luidt het BIB-rapport. In Griekenland bijvoorbeeld stijgen die uitgaven tussen 2011 en 2050 naar verwachting met 14 procent van het bruto binnenlands product (bbp).

'In geen enkel industrieland is er een duurzaam begrotingsbeleid', stellen de economen vast. Als we geen extra inspanningen leveren, belandt België in 2050 op een schuldratio van 150 procent van het bbp. De situatie in het Verenigd Koninkrijk (200%) en Japan (300%) is nog erger.

Om terug te keren tot het precrisisniveau, dat al niet rooskleurig was, moeten de ontwikkelde economieën de komende jaren een stevig primair overschot boeken (dus zonder rentelasten). Voor een land als het Verenigd Koninkrijk beloopt die inspanning jaarlijks 3,5 procent van het bbp als het de klus in 20 jaar wil klaren. In vijf jaar is een jaarlijks primair overschot van 10,6 procent nodig. Het land stevent in 2011 af op een primair tekort van 9 procent... Voor de BIB-economen is de vraag niet óf de financiële markten harde druk zullen uitoefenen op de ontsporende staatsschulden, wel wanneer. De beleggers houden Westerland van aan de zijlijn nauwlettend in de gaten. Als hij door de benen lijkt te zakken, springen ze ongenadig op zijn schouders. Houdt hij standvastig de tred, dan laten ze hem met rust.

Schulden: dat is de weg van de toekomst. Westerland vindt maar beter snel zijn beste vorm.

Daan Ballegeer

Rateerbureaus

Als we Europese politici mogen geloven, zijn de schuldigen voor de escalerende schuldencrisis bekend. Het ratingbureau Standard & Poor’s (S&P) handelde onverantwoord door de kredietwaardigheid van Griekenland te verlagen voor Europa het reddingspakket had gefinaliseerd, klonk het unisono in Parijs, Brussel en Berlijn.

Michel Barnier, het Franse Commissielid voor de Financiële Markten, pleitte voor de oprichting een ‘Europees ratingbureau’. Dat lokte terecht schampere reacties uit. ‘Oef. We hoeven niet meer te panikeren. De Europese Unie gaat een eigen ratingbureau oprichten gespecialiseerd in staatsobligaties’, schreef Gary Jenkins, hoofd obligatieresearch bij Evolution Securities, cynisch. ‘Ik hoop dat ze mij voor die job vragen. Leuke vakanties voor ‘fact finding’ doorheen Europa, terwijl je op voorhand cash (liefst in dollars) wordt betaald en je iedereen een AAA-rating geeft.’

Europese politici die de ‘Angelsaksische’ ratingbureaus verketteren, vergeten even dat een van die vervloekte instellingen Frans is. En nog wel de Griekse nemesis Fitch, die in december de kat de bel aanbond door als eerste het mes in de kredietwaardigheid van Griekenland te zetten. Fitch Ratings maakt deel uit van de Franse holding Fimalac. En Fimalac-topman Marc Ladreit de Lacharrière is zo Frans als de kathedraal van Chartres.

Gelukkig zijn er in de VS koelere hoofden. Volgens de voormalige Amerikaanse minister van Financiën Hank Paulson zijn die kredietwaardigheidsscores een ‘gevaarlijke kruk’, waar te veel beleggers rücksichtslos op steunen. S&P, Moody’s en Fitch ‘zouden hun advies zoals beurshuizen moeten geven en beleggers zouden ze gewoon als een van hun werkinstrumenten moeten beschouwen. Ik wil niet dat we de ratingbureaus als dé waarheid beschouwen en dat de ratings in onze financiële wetgeving opnemen.’

Paulson heeft overschot van gelijk. Ten eerste zouden beleggers intussen beter moeten weten. Ratingbureaus zijn vooral rateerbureaus. De Aziëcrisis in 1997? Enron? WorldCom? GM? IJsland? Telkens zagen die hun rating maar verlaagd als het kalf verdronken was. Ten tweede moeten beleggers zélf hun huiswerk maken. Het is hallucinant hoezeer beleggers de voorbije jaren uit een soort luiheid hun risicobeheer hebben uitbesteed. Vooral dan banken en verzekeraars, voor wie risicobeheer toch een kernmetier zou moeten zijn. De Belg die een woonkrediet wil afsluiten, moet zich aan een soort vivisectie van zijn levenswandel, job en inkomen onderwerpen. Diezelfde bankiers zagen er geen graten in massa’s herverpakte rommelhypotheken op de balans te laden, omdat ratingbureaus er tegen betaling een AAA-strikje op plakten. Go figure.